Η Ορχήστρα, διδακτική αξιοποίηση ταινίας

Αλήθεια παιδιά, μπορείτε να φανταστείτε μια μικροσκοπική ορχήστρα να σας συνοδεύει παντού, παίζοντας μουσική που να εκφράζει τα βαθύτερα συναισθήματα σας, το πώς νοιώθετε κάθε στιγμή, χωρίς να χρειάζεται να εκφράζεστε με λόγια;

Δεν θα ήταν μαγικό;

Κάτι τέτοιο συμβαίνει στην μικρού μήκους ταινία κινουμένων σχεδίων Η Ορχήστρα, του ανεξάρτητου Αυστραλού δημιουργού Mikey Hill.

Η ταινία που πήρε πολλά βραβεία, κυκλοφόρησε το 2015.

Νίκος Σκαλκώτας (ο συνθέτης του μήνα)

Στις 8 Μαρτίου του 1904,  γεννήθηκε στη Χαλκίδα ένας άνθρωπος που έμελλε να γίνει ένα μουσικό φαινόμενο που ξεπέρασε τα σύνορα της Ελλάδας: ο Νίκος Σκαλκώτας. 

Με αφορμή την επέτειο της Επανάστασης του 1821, δε θα μπορούσαμε να διαλέξουμε άλλον συνθέτη για να παρουσιάσουμε τον μήνα Μάρτιο.

Πρώτον, γιατί ο Νίκος Σκαλκώτας αγάπησε την παραδοσιακή μουσική, τα κλέφτικα και δημοτικά τραγούδια και τους λαϊκούς ρυθμούς.

Τα μελέτησε και τα ενσωμάτωσε στο έργο του με τρόπο ευφυή, ευφάνταστο και καθόλου δημαγωγικό.

Και δεύτερον, γιατί με το ήθος, την καλλιτεχνική αξία του έργου του αλλά κυρίως με τη στάση ζωής του, ανέδειξε τα στοιχεία του Νεοέλληνα που οραματίστηκαν οι αγωνιστές της Επανάστασης.

Στοιχεία όπως ταλέντο, ευφυία, εξυπνάδα, εργατικότητα, πείσμα, ανένταχτο πνεύμα, που πορεύεται με την αξία του, χωρίς πλάγια μέσα.

Στοιχεία τα οποία καθόρισαν και την τραγική πορεία της ζωής του.

Οι τέσσερις εποχές του Αντόνιο Βιβάλντι (κινούμενα σχέδια με άμμο)

Οι τέσσερις εποχές του Αντόνιο Βιβάλντι, είναι ίσως το δημοφιλέστερο έργο κλασικής μουσικής όλων των εποχών.

Είναι τέσσερα κοντσέρτα για βιολί, ένα για κάθε εποχή του χρόνου.

Γράφτηκαν το 1716, σε μια εποχή που στη μουσική ονομάζεται Μπαρόκ.

Ο συνθέτης, προσπάθησε να περιγράψει τις εποχές μόνο με τα όργανα της ορχήστρας.

Η βροχή που πληγώνει, ένα τραγούδι για τον σχολικό εκφοβισμό

Το σχολείο, παιδιά, είναι ένας μικρός κόσμος που, όπως και στον υπόλοιπο κόσμο, συμβαίνουν πολλά όμορφα και θαυμαστά πράγματα αλλά, δυστυχώς, και κάποια άσχημα· όπως  και ο σχολικός εκφοβισμός.

Γνωρίζετε τι σημαίνει αυτό παιδιά;

Για δείτε το επόμενο βίντεο από το Τρελό Σχολείο.

Επομένως, παιδιά, σχολικός εκφοβισμός (μπούλινγκ, όπως έχει επικρατήσει να λέμε), δεν είναι οι τυχαίοι τσακωμοί, που μπορεί να έχουμε μεταξύ μας όταν διαφωνούμε για κάτι.

Για μας κελαηδούν τα πουλιά (τραγούδι)

Το σημερινό μας τραγούδι είναι ένα βαλσάκι από την παλιά Αθήνα.

Το έγραψε ένας σημαντικός συνθέτης ελαφρών τραγουδιών, ο Μιχάλης Σουγιούλ.

Ο Σουγιούλ, με καταγωγή από το Αϊδίνιο της Μικράς Ασίας, συνέθεσε πασίγνωστα, αγαπημένα τραγούδια της εποχής του μεσοπολέμου αλλά και μετά τον εμφύλιο, όπως τα Άστα τα μαλάκια σου, Το τραμ το τελευταίο, Ο μήνας έχει εννιά, Ας ερχόσουν για λίγο, Άρχισαν τα όργανα κ.α.

Κελαηδήστε, ωραία μου πουλάκια (τραγούδι)

Συνεχίζουμε στο πνεύμα της άνοιξης, με τους ήχους των πουλιών έτσι όπως αποτυπώθηκαν σε αμέτρητα όμορφα τραγούδια από την παλιά Αθήνα.

Το Κελαηδήστε, ωραία μου πουλάκια,  το έγραψε πριν πολλά χρόνια ο ποιητής Γεώργιος Δροσίνης, τον οποίο γνωρίσαμε από την Ανθισμένη αμυγδαλιά.

Ο Μάρτης Μάρτης μίλησε (τραγούδι)

Ο Μάρτης είναι ένας μήνας που συναντάμε πολύ συχνά στα τραγούδια.

Είναι ο πρώτος μήνας της Άνοιξης, τότε που η γη ξυπνά από τον ύπνο του χειμώνα και ντύνεται με χρώματα και μυρωδιές.

Βέβαια είναι και ο πιο αντιφατικός μήνας, μια που δεν μπορεί να αποφασίσει πότε κάνει κρύο και πότε ζέστη.

Όλα αυτά περιγράφονται πολύ όμορφα στο σημερινό τραγούδι.

Φτιάχνω χελιδόνα-μουσικό όργανο

Σήμερα, παιδιά, θα μάθουμε πώς να φτιάχνουμε τη χελιδόνα, αυτό το αυτοσχέδιο μουσικό όργανο που συνοδεύει τα χελιδονίσματα και τα ανοιξιάτικα τραγούδια μας, με απλά υλικά.

Ο Μάρτης και τα έθιμά του

Ο Μάρτης είναι ο πρώτος μήνας της άνοιξης.

Το όνομά του προέρχεται από το Mars, που είναι το λατινικό όνομα για το θεό Άρη.

Μάλιστα, κατά τα ρωμαϊκά χρόνια ήταν ο πρώτος μήνας του χρόνου, για αυτό και η Πρωτοχρονιά γιορτάζονταν την 1η Μαρτίου, ενώ η χρονική περίοδος γύρω από αυτήν λεγόταν μαρτιάτικες καλένδες και πολλά από αυτά που συναντάμε ως έθιμα την περίοδο του Δωδεκαημέρου έχουν τις ρίζες στην εποχή αυτή.

Η πιο γνωστή συνήθεια του Μαρτίου είναι το Μαρτάκι, ένα βραχιολάκι που φοράμε για να μη μας κάψει ο ήλιος.

Χελιδονίσματα, τα κάλαντα της Άνοιξης

Καλό μήνα, παιδιά.

Ήρθε η ώρα για τα χελιδονίσματα.

Έτσι λέγονται τα κάλαντα της άνοιξης.

Τα τραγουδάμε είτε την 1η Μαρτίου, είτε την 21η, που είναι η εαρινή ισημερία, δηλαδή η μέρα είναι ίση με τη νύχτα.

Φτιάχνουμε μεμβρανόφωνα (τύμπανα)

Σήμερα, παιδιά, θα μάθουμε πώς να φτιάχνουμε τύμπανα με απλά υλικά, όπως τενεκεδάκια, πλαστικά κουτιά, μπαλόνια, κολλητική ταινία κλπ.

Έτσι, αξιοποιούμε και αντικείμενα που θα τα πετούσαμε και συμβάλουμε στην ανακύκλωση.
Το τύμπανο είναι ένα μεμβρανόφωνο όργανο.
Αποτελείται από μεμβράνη και ηχείο.
Μεμβράνη είναι μια τεντωμένη επιφάνεια που μπορεί να ταλαντώνεται, δηλαδή να κινείται πολύ γρήγορα πάνω κάτω μόλις την χτυπήσουμε, βγάζοντας ήχο.
Ηχείο, είναι το άδειο κουτί πάνω στο οποίο είναι τεντωμένη η μεμβράνη, ώστε ο ήχος να ακούγεται πιο δυνατά.

🥁🥁🥁🥁🥁

Στο πρώτο τύμπανο που θα κατασκευάσουμε, θα χρησιμοποιήσουμε μπαλόνι για μεμβράνη και ένα άδειο τενεκεδάκι για ηχείο.
Δείτε τις οδηγίες παρακάτω: 

Ανθισμένη αμυγδαλιά (τραγούδι)

Η Ανθισμένη αμυγδαλιά είναι ένα παλιό, νοσταλγικό τραγούδι που συνήθιζαν να τραγουδάνε οι παππούδες και οι προπαππούδες μας στις αγαπημένες τους κάτω από το παράθυρό τους, σε μια εποχή που αυτό συνηθίζονταν (ας ξαναθυμηθούμε τι είναι καντάδα).

Το τραγούδι αναφέρεται μεταξύ των άλλων στο πόσο γρήγορα περνούν τα χρόνια.

Όπως τα άνθη της αμυγδαλιάς, έτσι και τα νιάτα γρήγορα ανθίζουν και χάνονται.

Το νόημα του τραγουδιού είναι ότι δεν πρέπει να βιάζεται κανείς να μεγαλώσει, αλλά να απολαμβάνει το κάθε τι στον καιρό του.

Η αμυγδαλιά ήταν πάντα πηγή έμπνευσης για τους καλλιτέχνες, για να δημιουργούν ποιήματα, τραγούδια, ζωγραφιές.

Τα άνθη της, συμβολίζουν την αναγέννηση, την αισιοδοξία, τη νέα ζωή και την αιώνια αγάπη.

Το τραγούδι που θα μάθουμε σήμερα, είναι ένα ποίημα του σημαντικού λογοτέχνη Γεώργιου Δροσίνη.

Φτιάχνουμε χαρταετούς ανακυκλώνοντας χάρτινες σακούλες

Υπάρχει άραγε μικρός ή μεγάλος που να μην απολαμβάνει το πέταγμα του χαρταετού την Καθαρή Δευτέρα (και όχι μόνο).

Τα παλιά χρόνια οι άνθρωποι κατασκεύαζαν μόνοι τους τους χαρταετούς.

Ήταν μια διαδικασία όμορφη αλλά απαιτούσε γνώσεις και μέτρημα (ζύγιασμα), μια που για να μπορεί να πετάει ο χαρταετός θα πρέπει να τηρούνται οι αρχές της αεροδυναμικής που ισχύουν και για τα αεροπλάνα.

Σήμερα θα μάθουμε να φτιάχνουμε χαρταετούς που μπορεί να διαφέρουν λίγο από τους παραδοσιακούς, όμως φτιάχνονται πανεύκολα από μικρούς και μεγάλους, με με μηδενικά υλικά από την ανακύκλωση και το πιο σημαντικό, πετάνε στα σίγουρα!

Ελάτε να φτιάξουμε μέσα σε λίγα λεπτά χαρταετούς από ανακυκλωμένες παλιές χαρτοσακούλες!

Πάρτε μια γεύση στα επόμενα βίντεο:

Ο χαρταετός, μια ταινία για την απώλεια και την τρίτη ηλικία

Ο χαρταετός είναι μια βραβευμένη (με πάνω από 60 διεθνή βραβεία) τσέχικη ταινία κινουμένων σχεδίων του 2019, διάρκειας 13 λεπτών, του Μάρτιν Σματάνα.

Πρωταγωνιστούν ένα παιδάκι, ο παππούς του και ένας χαρταετός.

Αναφέρεται στην σχέση ανάμεσα σε έναν παππού και στον εγγονό του και αγγίζει το δύσκολο θέμα του θανάτου και της απώλειας με έναν τρυφερό και αισιόδοξο τρόπο.

Το μήνυμα της ταινίας: Τίποτα δεν ζει για πάντα, αλλά και τίποτα δεν πεθαίνει όσο ζει στις καρδιές μας.

Υπόθεση

Ένα μικρό παιδάκι, επισκέπτεται τον παππού του στην εξοχή και δέχεται ένα απίθανο δώρο: έναν χαρταετό.

Ο παππούς του μαθαίνει πώς να τον πετά ψηλά και περνούν υπέροχες στιγμές διασκεδάζοντας, τρέχοντας και χοροπηδώντας.

Όμως, ο παππούς δεν θα΄ ναι για πάντα εδώ.

Μια μέρα θα πετάξει κι αυτός ψηλά.

Ο χρόνος περνά, οι εποχές διαδέχονται η μια την άλλη και το μικρό παιδί επιστρέφει στο σπίτι του παππού στην εξοχή.

Όλα είναι όπως τα άφησε, όμως ο παππούς δεν είναι εδώ.

Ο πόνος της απώλειας είναι μεγάλος.

Ώσπου ανασύρει κάτω από τα χιόνια τον χαρταετό.

Μαζί του θα καταφέρει να να πετάξει πάνω από τα σύννεφα και να συναντήσει τον αγαπημένο του παππού.

Θα κάνουν ένα υπέροχο ταξίδι και ο μικρός θα απολαύσει έστω και για λίγο την συντροφιά του...

Παρακολουθώντας την ταινία, αξίζει να προσέξετε μια τεχνική λεπτομέρεια γεμάτη συμβολισμούς: τόσο ο παππούς όσο και το παιδί είναι φτιαγμένοι από στρώσεις χαρτιού που συμβολίζουν την ζωή που έχουν μπροστά.

Οι στρώσεις του παιδιού είναι πολλές, ενώ του παππού λίγες, που συνεχώς μειώνονται, μέχρι που του απομένει μια τελευταία διάφανη στρώση πριν τον πάρει ο άνεμος...

Πόσο καταπληκτικό και πόσο συγκινητικό!

Μπόλεκ και Λόλεκ: Διαγωνισμός χαρταετών

Ελάτε σήμερα, παιδιά, να πετάξουμε τον χαρταετό παρέα με τους δύο αγαπημένους μας φίλους από την  πολωνική σειρά κινουμένων σχεδίων.

Ο Μπόλεκ και ο Λόλεκ, όπως τα περισσότερα παιδιά, θαυμάζουν πολύ τα αεροπλάνα και οτιδήποτε πετάει.

Την ώρα που παρακολουθούν μια πτήση, οι δυο πιλότοι τους στέλνουν προσκλήσεις για έναν διαγωνισμό χαρταετού.

Φτιάχνουμε χαρταετούς-τυμπανάκια από ανακυκλώσιμα υλικά

Επιστέφοντας μετά την Καθαρή Δευτέρα στο σχολείο, μας ήρθε η έμπνευση να φτιάξουμε ένα στριφογυριστό τυμπανάκι στο σχήμα του χαρταετού.

Για ακούστε!

Ήταν μια εύκολη κατασκευή (χρειάστηκε μόλις μια διδακτική ώρα), άρεσε σε μικρά και μεγάλα παιδιά και φυσικά τα υλικά που χρησιμοποιήσαμε ήταν τα αγαπημένα μας πλέον ... σκουπίδια από την ανακύκλωση, που τόσα και τόσα όμορφα πράγματα φτιάχνουμε κάθε τόσο.

Θέλετε να δείτε πώς τα φτιάξαμε;

Ζωγραφίζουμε την κυρά Σαρακοστή με τα σώματά μας

Μπήκαμε στην Σαρακοστή και στην άνοιξη, παιδιά.

Καιρός να αντικαταστήσουμε τον χιονάνθρωπο που στόλιζε την πόρτα της τάξης μας με κάτι πιο επίκαιρο.

Αυτή την εβδομάδα φτιάξαμε μια τεράστια κυρά Σαρακοστή με τον γνωστό, αγαπημένο μας τρόπο που φτιάχνουμε κάθε φορά γιγάντιες φιγούρες: χρησιμοποιώντας το αποτύπωμα του σώματος ενός παιδιού.

Η Κυρά Σαρακοστή (έθιμο, τραγούδι, χειροτεχνίες)

Από τα παλιά χρόνια, παιδιά, μετά την Καθαρή Δευτέρα αρχίζει η Σαρακοστή, δηλαδή μια περίοδος σαράντα ημερών μέχρι το Πάσχα. 

Το διάστημα αυτό οι άνθρωποι συνηθίζουν να νηστεύουν και να προσεύχονται, κάτι που το έχουν ανάγκη ύστερα από το ξεφάντωμα του Τριωδίου και της  Αποκριάς.

Συνηθίζουν να φτιάχνουν μια κούκλα από ζυμάρι χωρίς στόμα, γιατί νηστεύει.

Στην ποδιά της έχει φρούτα, ψάρια και άλλες νηστίσιμες τροφές.

Παραδοσιακά αποκριάτικα τραγούδια

Τα αποκριάτικα παραδοσιακά τραγούδια ακολουθούν τα χαρακτηριστικά των δημοτικών τραγουδιών, δηλαδή, τραγουδιόνται  στις τοπικές διαλέκτους, ακολουθούν τα ρυθμικά σχήματα (καλαματιανός, συρτός στα τρία κλπ) και τα όργανα (κλαρίνο, λύρα, τσαμπούνα κλπ) της κάθε περιοχής.

Αυτό που τα κάνει ξεχωριστή κατηγορία είναι το περιεχόμενο, η θεματολογία τους.

Ελληνική Αποκριά, του Μίκη Θεοδωράκη

Η Ελληνική Αποκριά (Το Καρναβάλι) είναι ένα συμφωνικό έργο σε μορφή σουίτας μπαλέτου, του Μίκη Θεοδωράκη που πρωτοπαρουσιάστηκε το 1953.

Σε αυτό ο συνθέτης παντρεύει δυο κόσμους, εκείνον της ελληνικής λαϊκής αποκριάτικης παράδοσης με τους διονυσιακούς χορούς, το γαϊτανάκι, τη γκαμήλα και άλλα έθιμα με εκείνον της σοβαρής έντεχνης δυτικής μουσικής.

Ο συνθέτης βασίστηκε στα μουσικά του αποθέματα, στα σχέδια που είχε ήδη κάνει στα 1947-48, όταν ήταν εξόριστος στην Ικαρία. 

Τότε που τον είχαν εντυπωσιάσει τα λαϊκά τραγούδια που τραγουδούσαν οι συνεξόριστοί του και ιδιαίτερα ο Η Ψαροπούλα του Γιάννη Παπαϊωάννου. 

Πράγματι, το θέμα του τραγουδιού αυτού κυριαρχεί στο Μεγάλο Χορό.

Το καρναβάλι στην κλασική μουσική

Το καρναβάλι, μια γιορτή με πανάρχαιες ρίζες, μας υπενθυμίζει την βαθιά ανάγκη των ανθρώπων να αναγεννηθούν από την στασιμότητα του χειμώνα, να ξεδώσουν, να διασκεδάσουν, να απελευθερωθούν από την εικόνα τους, μέσα από μεταμφίεση και ρόλους, ακόμα και να έρθουν σε επαφή με τις ψυχές των δικών τους που έχουν περάσει σε άλλο κόσμο.

Αποκριές με τον Καραγκιόζη

Τι πιο ωραίο θέαμα για το Τριώδιο από μια αποκριάτικη παράσταση με τον Καραγκιόζη.

Οι λαϊκές φιγούρες του δικού μας θεάτρου σκιών, μέσα από τους αστείους διαλόγους, τους χορούς, τα τραγούδια και τα παραδοσιακά γλέντια τους μας μεταφέρουν περίφημα στο κλίμα της Αποκριάς.

Το καλύτερο είναι βέβαια να δούμε από κοντά τον μπερντέ, όπως λέμε συνήθως το άσπρο πανί της παράστασης.

Ντίλι ντίλι ντίλι (παιχνιδοτράγουδο)

Το Ντίλι ντίλι ντίλι είναι ένα διασκεδαστικό παιχνιδοτράγουδο από την περιοχή της θάλασσας του Μαρμαρά, την Προποντίδα.

Είναι ένα παραδοσιακό τραγούδι, δηλαδή έρχεται από τα παλιά χρόνια.

Λέγεται αλλιώς και παραμυθοτράγουδο ή παιχνιδοτράγουδο, γιατί μας εξιστορεί ένα παραμύθι (ιστορία) και μπορούμε να παίξουμε με αυτό.

Τραγούδια για την Αποκριά

Εκτός από τα παραδοσιακά αποκριάτικα τραγούδια, υπάρχουν και κάποια άλλα που, είτε μιλάνε για το καρναβάλι, είτε συνηθίζουμε και μας αρέσει να τα ακούμε την Αποκριά.

Ας τα ξαναθυμηθούμε, μέσα στο πνεύμα των ημερών.

Το γαϊτανάκι (τραγούδι)

Σήμερα, παιδιά, θα ξαναθυμηθούμε Το γαϊτανάκι, ένα τραγούδι που έχουμε τραγουδήσει πολλές φορές, σε  πολλές γιορτές. 

Οι μαθητές της Β΄ τάξης θα το συναντήσατε και στο βιβλίο της Γλώσσας. 

Είναι ένα τραγούδι που μιλάει για την δύναμη της συνεργασίας και της αλληλεγγύης. 

Ποιος θα φανταζόταν ότι τα χεράκια των μικρών παιδιών αν ενωθούν σε έναν κύκλο, τότε ο κύκλος αυτός θα ήταν τόσο μεγάλος που θα μπορούσε να αγκαλιάσει όλη τη γη! 

Φτιάχνουμε μουσικά όργανα και αποκριάτικες μάσκες με έμπνευση από την παράδοση

Αντλώντας έμπνευση από τις εντυπωσιακές παραδοσιακές τελετές της αποκριάς που έχουν κοινές ρίζες με πολλούς λαούς σε όλη τη γη, φτιάξαμε στην τάξη μουσικά όργανα και μάσκες για να πλαισιώσουμε τις αποκριάτικες εκδηλώσεις μας.

Ας δούμε τις κατασκευές μια μια ξεχωριστά.

Παντρεύουνε τον κάβουρα (Μάσκες, καρτέλες, κουκλοθέατρο)

Το  Παντρεύουνε τον κάβουρα, είναι ένα αποκριάτικο παιχνιδοτράγουδο. 

Περιγράφει τον γάμο ενός κάβουρα με μια χελώνα.

Στο γάμο έρχονται καλεσμένοι άλλα ζώα, που το κάθε ένα κάνει κάτι απροσδόκητο.

Ο γάιδαρος τραγουδάει (παρά την αγριοφωνάρα του), η αλεπού μαδάει τις κότες για το γαμήλιο γεύμα (αντί να τις φάει) και πάει λέγοντας.

Δείτε το θεατρικό δρώμενο στο επόμενο βίντεο όπως το δίδαξε στα παιδιά η αξέχαστη Δόμνα Σαμίου, σε μια παρουσίαση στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης.

Φτιάχνουμε Μωμόγερους για την Αποκριά (κατασκευή μάσκας)

Με έμπνευση το αποκριάτικο έθιμο των Μωμόγερων, των Αράπηδων, των Μπαμπαλιούρηδων και των άλλων κωδωνοφόρων από την βόρεια Ελλάδα, φτιάξαμε σήμερα στην τάξη τεράστιες μάσκες από απλά ανακυκλώσιμα υλικά.

Πρώτα ξαναθυμηθήκαμε όσα γνωρίσαμε στην αντίστοιχη ανάρτηση.

Ύστερα, προσπαθήσαμε να δημιουργήσουμε φιγούρες που να θυμίζουν τις γιγάντιες χνουδωτές εντυπωσιακές μορφές που σίγουρα κάθε παιδί αν τις δει μια φορά θα θυμάται για πάντα.

Τέλος φορέσαμε τις μάσκες, πήραμε και τα αυτοσχέδια όργανα που φτιάξαμε σε άλλα μαθήματα και χορέψαμε χτυπώντας τον ρυθμό σε παραδοσιακούς σκοπούς.

Δείτε τα βίντεο.

Φτιάχνουμε σείστρα με καπάκια

Με έμπνευση το έθιμο των κωδωνοφόρων που με τους εκκωφαντικούς ήχους τους προσπαθούν να ξυπνήσουν τη γη από την χειμερία νάρκη και να διώξουν τα κακά πνεύματα, αλλά και τις αντίστοιχες τελετές των λαών τις Αφρικής, φτιάξαμε σήμερα ένα σείστρο που μοιάζει με αφρικάνικα μόνο που αντί για καρπούς δέντρων χρησιμοποιήσαμε καπάκια από την ανακύκλωση.

Έτσι, δημιουργήσαμε εύκολα κάποια όργανα με χαρακτηριστικό ήχο που ταιριάζει στο διονυσιακό πνεύμα των αποκριάτικων δρώμενων του σχολείου μας, όπως φαίνεται στο επόμενο βίντεο.

Φτιάχνουμε ζουρνά από καλαμάκια

Σήμερα φτιάξαμε ένα όργανο που θυμίζει πολύ τον ζουρνά.

Ο ζουρνάς είναι ένα παραδοσιακό πνευστό αερόφωνο (μακρινό ξαδερφάκι του όμποε), με διπλή γλωττίδα που πάλλεται ανάμεσα στα χείλια του οργανοπαίκτη.

Βγάζει έναν τσιριχτό και διαπεραστικό ήχο, κατάλληλο για ανοιχτούς χώρους και τελετουργικές εκδηλώσεις όπως είναι οι αποκριάτικες.

Εμείς χρησιμοποιήσαμε ένα απλό καλαμάκι (κατά προτίμηση πλαστικό γιατί το χάρτινο μουλιάζει με την χρήση).

Ανάλογα με το μέγεθος του καλαμακίου μεταβάλεται τόσο το ηχόχρωμα όσο και ο τόνος του οργάνου, όπως έχουμε μάθει στην αντίστοιχη ανάρτηση για τα μουσικά όργανα.

Δείτε πως ακούγεται στα επόμενα βίντεο.

Φτιάχνουμε Μπούλες και Γενίτσαρους (κατασκευή μάσκας)

Με έμπνευση τις παραδοσιακές αποκριάτικες φιγούρες από το έθιμο της Νάουσας Γενίτσαροι και Μπούλες, δημιουργήσαμε στην τάξη με απλά υλικά που όλοι έχουμε μάσκες για την Αποκριά.

Πρώτα μιλήσαμε για το έθιμο.

Είδαμε φωτογραφίες και βίντεο και τα συνδέσαμε με -την Ιστορία και την Λαογραφία (ρίζες του εθίμου στις αρχαίες τελετές μύησης των φύλων, προσφιλές αποκριάτικο θέμα, με ενσωμάτωση μεταγενέστερων τοπικών στοιχείων όπως οι γενίτσαροι από την περίοδο της τουρκοκρατίας) 

-τη Μουσική (ακούσαμε παραδοσιακούς σκοπούς με ζουρνά και νταούλι που συνοδεύουν το δρώμενο και κατασκευάσαμε τα δυο αυτά όργανα σε απλή μορφή με ανακυκλώσιμα υλικά)

Πέερ Γκυντ, Στην αίθουσα του βασιλιά του βουνού (Μουσικές του κάτω κόσμου)

Ο Πεερ Γκυντ, είναι ο ήρωας ενός λαϊκού νορβηγικού παραμυθιού, που αργότερα έγινε θεατρικό έργο από τον Χένρικ Ίψεν με μουσική του Έντβαρντ Γκρηγκ .

Λίγα λόγια για την ιστορία

Ο Πεερ Γκύντ ήταν ένα παιδί που ζούσε κυνηγώντας άγρια ζώα στα βουνά, αλλά ήταν παραμυθάς και του άρεσε να περιγράφει φανταστικές ιστορίες σαν να τις έζησε στα αλήθεια.
Στο κομμάτι με τίτλο Στην αίθουσα του βασιλιά του βουνού, μια σκανδαλιά του Πεερ Γκυντ θύμωσε τον βασιλιά του βουνού, που έστειλε τα τρολς (κάτι σαν τους δικούς μας καλικάντζαρους) να τον οδηγήσουν στον κάτω κόσμο, απ΄ όπου ευτυχώς την γλίτωσε φωνάζοντας το όνομα της αγαπημένης του μητέρας!

Η παρέλαση των τρολ (Μουσικές του κάτω κόσμου)

Η παρέλαση των τρολ είναι ένα από τα Λυρικά κομμάτια για πιάνο του Νορβηγού συνθέτη Έντβαρντ Γκρήγκ.

Η Νορβηγία, είναι μια απόκοσμη χώρα, με πολύ έντονο το στοιχείο της φύσης, που αποτυπώνεται τόσο στα παραμύθια, όσο και στην μουσική, όπως είδαμε και στο Πεερ Γκυντ.

Το σημερινό κομμάτι, "περιγράφει" μουσικά (με το πιάνο), τον χορό των τρολ, αυτών των περίεργων πλασμάτων που κατοικούν στα έγκατα της νορβηγικής γης και μας θυμίζουν πολύ τους καλικάντζαρους.

Μακάβριος χορός (Μουσικές του κάτω κόσμου)

Ο Μακάβριος Χορός, είναι ένα συμφωνικό ποίημα του Γάλλου συνθέτη του Ρομαντισμού Καμίγ Σαιν-Σανς.

Να θυμίσουμε ότι, συμφωνικό ποίημα ονομάζουμε μια ορχηστρική σύνθεση που περιγράφει μουσικά (χωρίς λόγια) μια ιστορία, ένα παραμύθι, ένα ποίημα.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο συνθέτης αντλεί την έμπνευσή του από το μεσαιωνικό έθιμο του Χορού του Θανάτου, για το οποίο μιλήσαμε στις Μουσικές του Κάτω Κόσμου.

Ας ξαναθυμηθούμε το έθιμο αυτό:

Σε έναν κυκλικό χορό, τα μισά άτομα υποδύονταν τον θάνατο και τα άλλα μισά μια συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα (π.χ. έμποροι, γιατροί, γεωργοί κλπ)

Σε κάθε γύρο του χορού, αυτοί που υποδύονταν την κοινωνική ομάδα "εξαφανιζόταν" και στον χορό μπαίναν άλλοι, που υποδύονταν κάποια άλλη κοινωνική ομάδα.

Όσοι υποδύονταν τον θάνατο παρέμεναν σταθεροί σε όλους τους γύρους.

Ο συμβολισμός είναι ότι μπροστά στην μοίρα του θανάτου όλοι είναι ίσοι.

Θα περίμενε κανείς ο μακάβριος χορός να είναι αργός και μελαγχολικός.

Αντίθετα είναι ζωηρός και με έντονο ρυθμό, σαν να προσπαθούμε να ξορκίσουμε τον φόβο, να παίξουμε και να χορέψουμε μαζί του.

Μουσικές του κάτω κόσμου

Το Σάββατο της δεύτερης εβδομάδας του Τριωδίου, το λεγόμενο Ψυχοσάββατο, συνηθίζεται στην πατρίδα μας οι άνθρωποι να τιμούν τους νεκρούς τους.

Οι εκδηλώσεις αυτές έχουν αποκτήσει θρησκευτικό χαρακτήρα, όμως οι συμβολισμοί είναι προγενέστεροι και καθολικότεροι όπως είδαμε στα έθιμα του Τριωδίου και του Φλεβάρη.

Η χρονική περίοδος δεν είναι τυχαία:

Στο απόγειο του ξεφαντώματος, αμέσως μετά τη Τσικνοπέμπτη, ακολουθεί η ανάγκη να έρθουμε σε επαφή με τις ψυχές των αγαπημένων μας που έφυγαν, να τους επισκεφτούμε στα μνήματα, να προσφέρουμε λιτά εδέσματα (κρασί, σιτάρι), να συνομιλήσουμε μαζί τους πνευματικά, να επανέλθουμε στη θύμηση της κοινής ανθρώπινης μοίρας.

Από τη μια ο βαθύς χειμώνας, συνώνυμο της νεκρικής σιγής και νάρκης και από την άλλη το θορυβώδες αποκριάτικο ξεφάντωμα και η ανυπομονησία για τον ερχομό της άνοιξης, υπό τον εκκωφαντικό ήχο των κουδουνιών των κωδωνοφόρων.

Από τη μια η νηστεία και από την άλλη το τσίκνισμα.

Από τη μια το μουτζούρωμα και το αλεύρωμα και από την άλλη το σχολαστικό καθάρισμα των σπιτιών.

Με λίγα λόγια, από τη μια η ζωή και από την άλλη ο θάνατος.

Φτιάχνουμε μαράκες καρδιές από χάρτινα ρολά

Να μια χαρούμενη κατασκευή που αρέσει πολύ στα παιδιά.

Μια μαράκα σε σχήμα καρδιάς.

Φτιάχνεται εύκολα, γρήγορα και με ελάχιστα υλικά που όλοι έχουμε.

Το βασικό υλικό είναι ένα χάρτινο ρολό, από αυτά που εμείς έχουμε μάθει να μην πετάμε ποτέ, αλλά να τα ανακυκλώνουμε φτιάχνοντας ωραία και χρήσιμα πράγματα.

Δείτε τις οδηγίες πιο κάτω.

Τα λιανοτράγουδα (Αν μ΄ αγαπάς κι είν' όνειρο), του Μάνου Χατζιδάκι

Η σημερινή ανάρτηση είναι αφιερωμένη σε ένα από τα ωραιότερα τραγούδια που έχουν γραφτεί ποτέ για την αγάπη και τον έρωτα, στα Λιανοτράγουδα του Μάνου Χατζιδάκι.
Οι στίχοι του τραγουδιού είναι μια συλλογή από  παραδοσιακά τραγούδια που ο συνθέτης μελοποίησε και ενορχήστρωσε με τον δικό του μοναδικό τρόπο.
Το τραγούδι είναι ένα από τα έντεκα που περιλαμβάνει η συλλογή Μεγάλος Ερωτικός(1972), ένα από τα σπουδαιότερα έργα του Χατζιδάκι.

Ερωτόκριτος και Αρετούσα (θέατρο σκιών)

Η ιστορία αγάπης του Ερωτόκριτου και της Αρετούσας (που γνωρίσαμε σε προηγούμενη ανάρτηση), παρουσιάστηκε πριν πολλά χρόνια στην ελληνική τηλεόραση από το θέατρο σκιών του αξέχαστου Ευγένιου Σπαθάρη.

Το κείμενο είναι σε ελεύθερη διασκευή και η σειρά ολοκληρώθηκε σε 10 επεισόδια που μπορείτε να τα δείτε πιο κάτω.

Ερωτόκριτος και Αρετούσα (διασκευή για παιδιά)

Ο Ερωτόκριτος και η Αρετούσα, είναι η πιο δημοφιλής ιστορία αγάπης της ελληνικής λογοτεχνίας.

Είναι ένα μυθιστόρημα-ποίημα που γράφτηκε στην Κρήτη από τον Βιτσέντζο Κορνάρο, σε μια εποχή που η Ελλάδα δεν ήταν όπως την ξέρουμε σήμερα.
Την εποχή εκείνη, που ονομάζουμε Αναγέννηση (αρχές του 17ου αιώνα), η Κρήτη ήταν Βενετοκρατούμενη.

'Υμνος εις την Ελευθερίαν

Λένε ότι η ποίηση είναι η μουσική των λέξεων.

Ίσως αυτό να εξηγεί την τόσο στενή σχέση ανάμεσα στις δυο τέχνες.

Ένα ποίημα γίνεται αξιοθαύμαστο όχι μόνο για τα νοήματά του, αλλά και για τη μουσικότητα των λέξεων που έχει επιλέξει ο ποιητής, αλλά και τη σειρά που τις έχει τοποθετήσει.

Αμέτρητα ποιήματα  μελοποιήθηκαν, (μέλος= μουσική) και έγιναν υπέροχα τραγούδια.

Ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν αποτελεί το ποίημα εκείνο που οι ιστορικές συγκυρίες ανέδειξαν ως υπέρτατο ποίημα των Ελλήνων, μια που έγινε ο εθνικός ύμνος.

Οδυσσέας Ελύτης, Μουσική και Ελληνικότητα, Τα Ρω του Έρωτα

Ο Οδυσσέας Ελύτης υπήρξε από τους σημαντικότερους πρεσβευτές της ελληνικής γλώσσας στον κόσμο.

Οι λέξεις που επιλέγει, η σειρά που τις τοποθετεί στα ποιήματά του, έχουν ένα μοναδικό ηχητικό αποτύπωμα, μια μουσική που απολαμβάνει κανείς ακόμα κι αν δεν γνωρίζει τη σημασία και το νόημά τους.

Όσο για το περιεχόμενο, τα ποιήματα του ξεχειλίζουν από Ελλάδα.

Όπως είπε και ο ίδιος

"Εάν αποσυνθέσεις την Ελλάδα, στο τέλος θα δεις να σου  απομένουν μια ελιά, ένα αμπέλι κι ένα καράβι.

Που σημαίνει: με άλλα τόσα την ξαναφτιάχνεις."

Είναι συγκινητική η δύναμη αυτής της φράσης.

Ας σκεφτούμε τις λέξεις:

ελιά=λάδι, τροφή, υγεία,  γη, εργασία, ιατρική φροντίδα, περιποίηση, ευλογία, θρησκευτικές τελετουργίες, κλαδί ελιάς ως επιβράβευση ολυμπιονικών 

αμπέλι=κρασί, τροφή, γη, εργασία, κέφι, χαρά, παρέα, διονυσιακή λατρεία, ευδαιμονία, έκσταση, 

καράβι=θάλασσα, επαγγέλματα, ταξίδι, εξερεύνηση, περιπέτεια, αναζήτηση του καινούργιου, επικοινωνία λαών

Με τρεις λέξεις ο Ελύτης όρισε την ελληνικότητα, το τι σημαίνει Ελλάδα.

Αυτή είναι η δύναμη ενός σπουδαίου ποιητή...

Να λέει τα πολλά, τα σημαντικά, με λίγα λόγια.

Μεγάλες αποκριάτικες φιγούρες (κατασκευή)

Να μια ωραία ιδέα για να διακοσμήσουμε τους τοίχους του σχολείου/της τάξης μας τώρα που πλησιάζει το καρναβάλι: τεράστιες αποκριάτικες φιγούρες στο μέγεθος του σώματός μας!

Κλόουν, αρλεκίνοι, παλιάτσοι και ότι άλλο σας αρέσει.

Γίνονται πολύ εύκολα με μόνο 2 υλικά (το ένα ανακυκλώσιμο).

Ελάτε να δούμε πώς.

Το Καρναβάλι των Ζώων (δραστηριότητες)

Με αφορμή το Καρναβάλι των Ζώων, αυτή την ωραία ορχηστρική μουσική του Καμίγ Σαιν-Σανς για τα ζώα, σας έχω σήμερα μια σειρά από ευχάριστες δραστηριότητες για να περάσουμε ωραία την Αποκριά.

Μπορείτε αν θέλετε να δείτε πρώτα την ταινία και να πάρετε έμπνευση.

Παιχνίδια με τις σκιές

Σίγουρα θα έχετε δοκιμάσει, παιδιά, να κάνετε παιχνίδια με τη σκιά των χεριών σας σε έναν φωτισμένο τοίχο, μέσα στο σκοτάδι.

Μερικοί αυτό το έχουν κάνει τέχνη.

Δείτε την παρακάτω παράσταση και θα μείνετε με το στόμα ανοιχτό!

Το Καρναβάλι των ζώων, παράσταση με σκιές χεριών

Είναι απίστευτο τι μπορεί να δημιουργήσει κανείς παίζοντας μόνο με τη σκιά των χεριών του!

Το καρναβάλι των ζώων (συναυλία και κινούμενα σχέδια)

Αν θέλετε να απολαύσετε το Καρναβάλι των Ζώων σε μια κανονική συναυλία που συνοδεύεται από υπέροχα κινούμενα σχέδια δεν έχετε παρά να δείτε την επόμενη ταινία.

Είναι ένας απολαυστικός συνδυασμός μουσικής και θεάματος. 

Ταυτόχρονα, μας βοηθά να συσχετίσουμε τους χαρακτήρες του έργου με τα μουσικά όργανα που παίζουν εκείνη τη στιγμή και να κατανοήσουμε πολύ καλύτερα τη σύνθεση του Σαιν-Σανς.

Το Καρναβάλι των Ζώων (οδηγός ακρόασης)

Το Καρναβάλι των Ζώων, είναι μια χιουμοριστική ορχηστρική σουίτα για μικρή ορχήστρα και δύο πιάνα, του Γάλλου συνθέτη του Ρομαντισμού Καμίγ Σαιν-Σανς.

Γράφτηκε με αφορμή το καρναβάλι, τον Φεβρουάριο του 1886.

Ο συνθέτης, που ήταν ήδη καταξιωμένος, ξεκαθάρισε ότι συνέθεσε το έργο αυτό ως αστεία σάτιρα με σκοπό να το παρουσιάσει με μικρή ορχήστρα δωματίου στους φίλους του.

Μάλιστα, απαγόρεψε την δημόσια εκτέλεσή του για όσο ζούσε.

Δεν είναι αστείο ότι από όλα τα έργα του αυτό έγινε το πιο διάσημο μετά τον θάνατό του;

Ακριβώς όπως συνέβη και με τον Καρυοθραύστη του Τσαϊκόφσκι!

Καμίγ Σαιν-Σανς (Ο συνθέτης του μήνα)

Ο Καμίγ Σαιν-Σανς ήταν Γάλλος συνθέτης του Ρομαντισμού.

Γεννήθηκε στο Παρίσι, το 1835.

Έχασε νωρίς τον πατέρα του, όμως μεγάλωσε με πολύ αγάπη από την μητέρα του και τη θεία του.

Μάλιστα, η δεύτερη υπήρξε και η πρώτη του δασκάλα στο πιάνο.

Υπήρξε παιδί θαύμα, δείχνοντας νωρίς το ταλέντο του τόσο στο πιάνο, όσο και στη σύνθεση.

Για το λόγο αυτό έγινε δεκτός στο Κονσερβατόριο (ωδείο) του Παρισιού χωρίς καν να δώσει εξετάσεις.

Εκτός από πιάνο και σύνθεση, σπούδασε και εκκλησιαστικό όργανο.

Ο Φλεβάρης και τα έθιμά του

Βρισκόμαστε ήδη στον Φεβρουάριο, τον τελευταίο μήνα του χειμώνα.

Ξέρετε από πού πήρε το όνομά του, παιδιά;

Στα λατινικά, το ρήμα februare σημαίνει καθαρίζω, απολυμαίνω, εξαγνίζω.

Το τριώδιο και τα έθιμα του

Από σήμερα, παιδιά, ξεκινάει το Τριώδιο.

δηλαδή η χρονική περίοδος που περιλαμβάνει τις τρεις εβδομάδες των εορτασμών του καρναβαλιού, μέχρι την Καθαρή Δευτέρα, που ξεκινά η μεγάλη Σαρακοστή.

Η λέξη Τριώδιο σημαίνει τρεις ωδές.

Το καρδερινάκι (τραγούδι)

Ένα χαριτωμένο και αστείο τραγουδάκι για ένα ερωτευμένο καρδερινάκι θα μάθουμε σήμερα, παιδιά.

Το συναντούμε στη συλλογή (με πολλά αγαπημένα τραγούδια) Τα μυστικά του κήπου, του συνθέτη Νίκου Κυπουργού, ενώ τους στίχους έγραψαν οι Χάρης και Πάνος Κατσιμίχα.

Ελάτε να ακούσουμε τι έπαθε το ερωτοχτυπημένο καρδερινάκι και πως αντέδρασαν οι γονείς στα καμώματα του παιδιού τους.

Παρακάτω θα βρείτε τα λόγια του τραγουδιού και κάποιες εργασίες.

Το καρδερινάκι (φύλλο εργασίας)

Οι Τρεις Ιεράρχες (αρχές διδασκαλίας, βίοι, ρητά, απολυτίκιο, κατασκευές)

Στις 30 Ιανουαρίου, έχει καθιερωθεί σε όλα τα σχολεία και τα εκπαιδευτήρια να τιμούμε την μνήμη των Τριών Ιεραρχών.

Πρόκειται για μια γιορτή των μαθητών και των εκπαιδευτικών.

Αυτό συμβαίνει γιατί οι Τρείς Ιεράρχες, ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Βασίλειος ο Μέγας και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος (Ναζιανζηνός), εκτός από άγιοι της ορθόδοξης εκκλησίας, ήταν κυρίως σημαντικοί δάσκαλοι.