Το καλοκαίρι στην κλασική μουσική

Η σημερινή ανάρτηση παρουσιάζει μια επιλογή έργων κλασικής μουσικής που αντλούν έμπνευση από το καλοκαίρι.

Παρότι η εποχή αυτή είναι λιγότερο δημοφιλής από τις άλλες ως θεματολογία (ίσως γιατί και οι κλασικοί συνθέτες έχουν ανάγκη από λίγη ξεκούραση κατά το θέρος), εντούτοις τα αριστουργήματα είναι κι εδώ αμέτρητα.

Οι μεγάλες και λουσμένες στο φως του ήλιου ημέρες, τα ζεστά νωχελικά απογεύματα, οι υπαίθριες γιορτές με τα πυροτεχνήματα στις όχθες των ποταμών, ο θερισμός, οι καλοκαιρινές καταιγίδες, ο ήλιος και, κυρίως, η θάλασσα με όλα τα πρόσωπα και τις εκφάνσεις της και όλα τα μυθικά πλάσματα που φιλοξενεί, αποτελούν πηγές έμπνευσης για τους συνθέτες.

Τραγούδια, μουσικές και ηχοτοπία για τις μέλισσες

Από τους πιο χαρακτηριστικούς ήχους της φύσης την άνοιξη είναι το βουητό από τα φτερά των μελισσών την ώρα που πετούν ζωηρά από το ένα ανθισμένο λουλούδι στο άλλο τρυγώντας το νέκταρ τους.

Αυτός ο ήχος αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τους δημιουργούς για όλα τα τραγούδια και τις μουσικές που θα γνωρίσουμε σήμερα και που μπορούμε να ενσωματώσουμε στο μάθημά μας στην τάξη.

Η μουσική αφιέρωση του Μότσαρτ στη μητέρα του

Αλήθεια παιδιά, γνωρίζετε ότι ο συνθέτης Βόλφκαγκ Αμαντέους Μότσαρτ, εκτός από ιδιοφυία της Μουσικής υπήρξε κι ένα ευαίσθητο και χαριτωμένο παιδάκι που λάτρευε τη μητέρα του;

Συνεχώς την αγκάλιαζε και της έδινε φιλιά.

Ήταν ένα πολύ αγαπησιάρικο παιδάκι.

Το Πουλί της Φωτιάς μέσα από τη Φαντασία του Ντίσνει

Στην προηγούμενη ανάρτηση με τίτλο Το Πουλί της Φωτιάς, γνωρίσαμε αυτό το θεαματικό μπαλέτο του Στραβίνσκι και το λαϊκό ρώσικο παραμύθι από το οποίο το εμπνεύστηκε.

Σήμερα θα δούμε το Πουλί της Φωτιάς σε κινούμενα σχέδια από την ταινία Φαντασία 2000 του Ντίσνεϊ.

Η ιστορία είναι λίγο διαφορετική από την αρχική.

Αξίζει να το δούμε τόσο για τα υπέροχα κινούμενα σχέδια, όσο και για την μουσική του Στραβίνσκι.

Το Πουλί της Φωτιάς, του Ιγκόρ Στραβίνσκι (οδηγός ακρόασης)

Το πουλί της Φωτιάς είναι το πρώτο διάσημο έργο του Ιγκόρ Στραβίνσκι.

Παρουσιάστηκε το 1910 στο Παρίσι όταν ο συνθέτης ήταν 28 χρονών και άρεσε πολύ στο κοινό.

Το σενάριό του είναι ένα πάντρεμα από διαφορετικά ρώσικα λαϊκά παραμύθια.

Η Ιεροτελεστία της Άνοιξης μέσα από τη Φαντασία του Ντίσνευ

Η Ιεροτελεστία της Άνοιξης, αυτό το εντυπωσιακό μπαλέτο του Στραβίνσκι με τον έντονο ρυθμό και την περιγραφική μουσική του, δεν θα μπορούσε να ξεφύγει από την προσοχή των δημιουργών του Ντίσνεϊ.

Στην ταινία Φαντασία, του 1940, δημιούργησαν κινούμενα σχέδια που να ταιριάζουν με τη μουσική του Στραβίνσκι.

Η Ιεροτελεστία της Άνοιξης, του Ιγκόρ Στραβίνσκι (οδηγός ακρόασης)

Η Ιεροτελεστία της Άνοιξης, το μπαλέτο του Ιγκόρ Στραβίνσκι που τον έκανε διάσημο σε μια νύχτα, είναι από τα πιο δημοφιλή μουσικά έργα για την άνοιξη και σίγουρα ένα από τα πιο επιδραστικά έργα στην ιστορία της μουσικής.

Παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Παρίσι, τον Μάιο του 1913 και οι αντιδράσεις του κοινού ήταν εκρηκτικές: 

Ιγκόρ Στραβίνσκι (ο συνθέτης του μήνα)

Ο Ιγκόρ Στραβίνσκι ήταν ένας ταλαντούχος, εκκεντρικός, ευφυής και εξαιρετικά δημοφιλής Ρώσος συνθέτης του 20ου αιώνα.

Το έργο που τον έκανε διάσημο, Η Ιεροτελεστία της Άνοιξης είναι ίσως το εμβληματικότερο έργο που έχει γραφτεί ποτέ για την εποχή αυτή .

Σουίτα για σπασμένα αβγά (κινούμενα σχέδια)

Ας παραμείνουμε στο χαρούμενο κλίμα των πασχαλινών διακοπών με μια παλιά κλασική ταινία κινουμένων σχεδίων, την Σουίτα για σπασμένα αβγά (The Egg Cracker Suite, 1943).

Διευθυντής της ορχήστρας ο Όσβαλντ το Κουνελάκι!

Δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου διάλογοι, μόνο μια πανδαισία από χρώματα, σχέδια και μουσική, καθώς και δραστήρια λαγουδάκια που ετοιμάζουν πυρετωδώς πασχαλινά καλάθια με στολισμένα αβγά, στο ρυθμό της εξαιρετικά δημοφιλούς στα κινούμενα σχέδια Ουγγρικής Ραψωδίας νο2 του Φρανς Λιστ.

Η ταινία αποτέλεσε έμπνευση για πολλά μεταγενέστερα παιδικά βιβλία για το Πάσχα και κινούμενα σχέδια.

Χριστός Ανέστη

Χρόνια Πολλά και Χριστός Ανέστη!

Η σημερινή μέρα είναι μέρα χαράς.

Η Ανάσταση του Χριστού συμβολίζει την νίκη στο θάνατο και δίνει ελπίδα σε όλους τους ανθρώπους και κυρίως σε αυτούς που  περνούν πιο δύσκολα.

Για αυτό και τα έθιμα της ημέρας είναι ζωηρά,  χαρούμενα και ...θορυβώδη!

Τσουγκρίζουμε τα αβγά, πετάμε πυροτεχνήματα και ρουκέτες, χτυπάμε τα ξύλινα στασίδια στην εκκλησία, τραγουδάμε και χορεύουμε σε έντονους ρυθμούς.

Όλα αυτά συμβολίζουν τη στιγμή που αναστήθηκε ο Χριστός και τον σεισμό που προκλήθηκε στην οικουμένη.
Το ίδιο συμβαίνει και στην πασχαλιάτικη παραδοσιακή μουσική.

Ο θρήνος της Παναγίας στη Δυτική Μουσική, Stabat Mater Dolorosa (Η μητέρα στέκονταν λυπημένη)

Όπως λένε, δεν υπάρχει πόνος όμοιος με αυτόν του γονιού που χάνει το παιδί του.

Η Παναγία, ως μητέρα του Θεανθρώπου, ένιωσε αυτά τα συναισθήματα στον ύψιστο βαθμό κατά την σταύρωση και ταφή του Χριστού.

Με έμπνευση από τα σπαρακτικά αυτά συναισθήματα, γράφτηκε τον 13ο αιώνα από έναν φραγκισκανό μοναχό ένα ποίημα με τίτλο Stabat Mater Dolorosa (Η μητέρα στέκονταν λυπημένη). 

Διαβάστε παρακάτω κάποιους από τους στίχους του.

Η Μεγάλη Εβδομάδα και το Πάσχα στην κλασική μουσική

Αν σκεφτεί κανείς πως η μουσική τέχνη της Δυτικής Ευρώπης, που έχουμε συνηθίσει να αποκαλούμε κλασική μουσική, έχει τις ρίζες της στη μελοποίηση θρησκευτικών κειμένων και ύμνων της θείας Λειτουργίας, δεν είναι να απορεί με το πλήθος των έργων που έχουν γραφτεί για την περίοδο του Πάσχα.

Ωδικά πουλιά

Τα ωδικά πουλιά, είναι μια ομάδα πουλιών, συνήθως μικρών στο μέγεθος, που έχουν την δυνατότητα να βγάζουν μελωδικούς ήχους και όχι απλά κρωξίματα.

Αυτό οφείλεται σε κάποιους μύες που έχουν στο κάτω μέρος του λάρυγγα, που κάνουν αντίστοιχη δουλειά με τις φωνητικές χορδές των ανθρώπων.

Δηλαδή πάλλονται, αυξομειώνοντας τη διάμετρο του λάρυγγα από όπου περνά ο αέρας.

Έτσι, βγαίνουν διαφορετικές νότες.

Η Επανάσταση του 1821 στην κλασική μουσική

Η εποχή της Επανάστασης του 1821 είναι συνδεδεμένη με τα Κλέφτικα και Ιστορικά Δημοτικά τραγούδια όπως γνωρίσαμε σε αντίστοιχες αναρτήσεις.

Ποια θέση είχε όμως η Επανάσταση ως έμπνευση στην λόγια μουσική που συνηθίζουμε να αποκαλούμε κλασική μουσική;

Την εποχή εκείνη στην Ευρώπη κυριαρχεί το καλλιτεχνικό κίνημα του Ρομαντισμού με κυριότερους εκπροσώπους τον Βάγκνερ, τον Μπερλιοζ, τον Βέρντι, τον Σοπέν και φυσικά τον Μπετόβεν.

Ο ελλαδικός χώρος όμως ανήκει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία που ουδεμία σχέση έχει με δυτικότροπη μουσική.

Εξάλλου οι υπόδουλοι και εξαθλιωμένοι Έλληνες δεν έχουν τη δυνατότητα να μορφωθούν και να σπουδάσουν.

Εξαίρεση τα Επτάνησα που ακολουθούσαν τα Ιταλικά πρότυπα μουσικής παιδείας και έδωσαν πάρα πολλούς αξιόλογους συνθέτες.

Η άνοιξη στην κλασική μουσική

Η άνοιξη είναι κατεξοχήν η εποχή που εμπνέει τη δημιουργία σε όλους τους τομείς της ζωής και της τέχνης.

Ειδικά στη Μουσική, αμέτρητα τραγούδια έχουν γραφτεί και σχεδόν κάθε μουσική σύνθεση με ζωηρό ρυθμό και μείζονες συγχορδίες θα μπορούσε να θεωρηθεί ανοιξιάτικη.

Παρ΄ όλα αυτά, οι συνθέτες κλασικής μουσικής αφιέρωσαν συγκεκριμένα έργα για αυτή την εποχή, κάποια από τα οποία θα γνωρίσουμε σήμερα.

Ο Σκαλκώτας και η δημοτική μουσική

Ο Σκαλκώτας ήταν ένας άνθρωπος με ανοιχτό πνεύμα, ένας πολίτης του κόσμου.

Παρά την ενασχόληση με την σύνθεση πρωτοποριακής μουσικής, στο Βερολίνο δε δίσταζε να παίζει τζαζ στα θέατρα και στους βωβούς κινηματογράφους, ενώ μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα συνέθεσε κοντσέρτο εμπνευσμένος από ρεμπέτικο τραγούδι.

Από την άλλη, ανταποκρίθηκε με αξιοθαύμαστο τρόπο στο κάλεσμα της Μέλπως Μερλιέ (από το Γαλλικό Ινστιτούτο) να καταγράψει με νότες σε παρτιτούρες  δημοτικά τραγούδια.

Μην ξεχνάμε ότι η πολυσχιδής προσωπικότητά του διαμορφώθηκε ανάμεσα σε ένα περιβάλλον γεμάτο δημοτική μουσική, αφήγηση θρύλων και παραμυθιών και λαϊκής τέχνης (παιδικά χρόνια) και στο Βερολίνο του Μεσοπολέμου (που ήταν το παγκόσμιο κέντρο πρωτοπορίας), όπως είδαμε και στη βιογραφία του.

Ο μύθος της Περσεφόνης στη μουσική

Ο μύθος της αρπαγής της Περσεφόνης είναι από τους πιο διάσημους αρχαιοελληνικούς μύθους στον κόσμο.

Η Περσεφόνη, άλλοτε ως θεά της άνοιξης και άλλοτε ως θεά του κάτω κόσμου, θα εμπνέει πάντα, από τη μουσική μέχρι τη ζωγραφική κι από τον κινηματογράφο μέχρι τους δημιουργούς βίντεο παιχνιδιών.

Ήδη γνωρίσαμε  τον μύθο της Περσεφόνης μέσα από τα κινούμενα σχέδια.

Επιπλέον, τραγουδήσαμε ένα υπέροχο τραγούδι και συζητήσαμε αρκετά γύρω από το θέμα αυτό στην ενότητα  Ο εφιάλτης της Περσεφόνης.

Στην σημερινή ενότητα θα γνωρίσουμε και άλλες μουσικές συνθέσεις για τον μύθο της Περσεφόνης.

Νίκος Σκαλκώτας (ο συνθέτης του μήνα)

Στις 8 Μαρτίου του 1904,  γεννήθηκε στη Χαλκίδα ένας άνθρωπος που έμελλε να γίνει ένα μουσικό φαινόμενο που ξεπέρασε τα σύνορα της Ελλάδας: ο Νίκος Σκαλκώτας. 

Με αφορμή την επέτειο της Επανάστασης του 1821, δε θα μπορούσαμε να διαλέξουμε άλλον συνθέτη για να παρουσιάσουμε τον μήνα Μάρτιο.

Πρώτον, γιατί ο Νίκος Σκαλκώτας αγάπησε την παραδοσιακή μουσική, τα κλέφτικα και δημοτικά τραγούδια και τους λαϊκούς ρυθμούς.

Τα μελέτησε και τα ενσωμάτωσε στο έργο του με τρόπο ευφυή, ευφάνταστο και καθόλου δημαγωγικό.

Και δεύτερον, γιατί με το ήθος, την καλλιτεχνική αξία του έργου του αλλά κυρίως με τη στάση ζωής του, ανέδειξε τα στοιχεία του Νεοέλληνα που οραματίστηκαν οι αγωνιστές της Επανάστασης.

Στοιχεία όπως ταλέντο, ευφυία, εξυπνάδα, εργατικότητα, πείσμα, ανένταχτο πνεύμα, που πορεύεται με την αξία του, χωρίς πλάγια μέσα.

Στοιχεία τα οποία καθόρισαν και την τραγική πορεία της ζωής του.

Οι τέσσερις εποχές του Αντόνιο Βιβάλντι (κινούμενα σχέδια με άμμο)

Οι τέσσερις εποχές του Αντόνιο Βιβάλντι, είναι ίσως το δημοφιλέστερο έργο κλασικής μουσικής όλων των εποχών.

Είναι τέσσερα κοντσέρτα για βιολί, ένα για κάθε εποχή του χρόνου.

Γράφτηκαν το 1716, σε μια εποχή που στη μουσική ονομάζεται Μπαρόκ.

Ο συνθέτης, προσπάθησε να περιγράψει τις εποχές μόνο με τα όργανα της ορχήστρας.

Ελληνική Αποκριά, του Μίκη Θεοδωράκη

Η Ελληνική Αποκριά (Το Καρναβάλι) είναι ένα συμφωνικό έργο σε μορφή σουίτας μπαλέτου, του Μίκη Θεοδωράκη που πρωτοπαρουσιάστηκε το 1953.

Σε αυτό ο συνθέτης παντρεύει δυο κόσμους, εκείνον της ελληνικής λαϊκής αποκριάτικης παράδοσης με τους διονυσιακούς χορούς, το γαϊτανάκι, τη γκαμήλα και άλλα έθιμα με εκείνον της σοβαρής έντεχνης δυτικής μουσικής.

Ο συνθέτης βασίστηκε στα μουσικά του αποθέματα, στα σχέδια που είχε ήδη κάνει στα 1947-48, όταν ήταν εξόριστος στην Ικαρία. 

Τότε που τον είχαν εντυπωσιάσει τα λαϊκά τραγούδια που τραγουδούσαν οι συνεξόριστοί του και ιδιαίτερα ο Η Ψαροπούλα του Γιάννη Παπαϊωάννου. 

Πράγματι, το θέμα του τραγουδιού αυτού κυριαρχεί στο Μεγάλο Χορό.