Κλέφτικα τραγούδια, τα επαναστατικά του 1821

Τα κλέφτικα δημοτικά τραγούδια είναι εκείνα που δημιουργήθηκαν στην Ελλάδα κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και της Επανάστασης.

Περιγράφουν τα ηρωικά κατορθώματα των Κλεφτών και των Αρματολών.

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Οι γυναίκες του 1821, μέσα από τα κλέφτικα τραγούδια

Στην ερώτηση αν και με ποιον τρόπο συνέβαλαν οι γυναίκες στην Επανάσταση του 1821, πρέπει πρώτα να αναλογιστούμε ποια ήταν η θέση της γυναίκας στην  Ελλάδα κατά την Τουρκοκρατία.

Στην Ευρώπη, ήδη διαδίδονται οι ιδέες του Διαφωτισμού και με τη Γαλλική Επανάσταση το 1789, γίνονται βήματα προς την ατομική ελευθερία και  αυτοδιάθεση.

Στην Ελλάδα όμως;

Στην Τουρκοκρατία η Ελλάδα έχασε κάθε σύνδεση με τον Δυτικοευρωπαικό πολιτισμό, που στηρίζεται στις αρχές της Δημοκρατίας της Αρχαίας Ελλάδας.

Ο αναλφαβητισμός χαρακτηρίζει το σύνολο του πληθυσμού εκτός ελαχίστων περιπτώσεων, των πιο προνομιούχων.

Οι γυναίκες όμως, ακόμα και των πλουσιότερων οικογενειών, δεν μαθαίνουν και πολύ περισσότερα γράμματα και η θέση τους είναι ασύγκριτα κατώτερη από των αντρών.

'Υμνος εις την Ελευθερίαν

Λένε ότι η ποίηση είναι η μουσική των λέξεων.

Ίσως αυτό να εξηγεί την τόσο στενή σχέση ανάμεσα στις δυο τέχνες.

Ένα ποίημα γίνεται αξιοθαύμαστο όχι μόνο για τα νοήματά του, αλλά και για τη μουσικότητα των λέξεων που έχει επιλέξει ο ποιητής, αλλά και τη σειρά που τις έχει τοποθετήσει.

Αμέτρητα ποιήματα  μελοποιήθηκαν, (μέλος= μουσική) και έγιναν υπέροχα τραγούδια.

Ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν αποτελεί το ποίημα εκείνο που οι ιστορικές συγκυρίες ανέδειξαν ως υπέρτατο ποίημα των Ελλήνων, μια που έγινε ο εθνικός ύμνος.

Η άνοιξη στην κλασική μουσική

Η άνοιξη είναι κατεξοχήν η εποχή που εμπνέει τη δημιουργία σε όλους τους τομείς της ζωής και της τέχνης.

Ειδικά στη Μουσική, αμέτρητα τραγούδια έχουν γραφτεί και σχεδόν κάθε μουσική σύνθεση με ζωηρό ρυθμό και μείζονες συγχορδίες θα μπορούσε να θεωρηθεί ανοιξιάτικη.

Παρ΄ όλα αυτά, οι συνθέτες κλασικής μουσικής αφιέρωσαν συγκεκριμένα έργα για αυτή την εποχή, κάποια από τα οποία θα γνωρίσουμε σήμερα.

Φτιάχνουμε χελιδόνα που την φυσάμε και στριφογυρνά

Με έμπνευση την Χελιδόνα, την αυτοσχέδια κατασκευή-ομοίωμα χελιδονιού που συνόδευε παραδοσιακά τα Χελιδονίσματα (κάλαντα της άνοιξης), ελάτε να φτιάξουμε σήμερα μια δική μας εκδοχή αρκετά εύκολη αλλά και ευφάνταστη.

Πρόκειται για ένα χάρτινο χελιδόνι στερεωμένο με μια κλωστή σε ένα τετράγωνο πλαίσιο από ξυλάκια, που μπορεί να στροβιλίζεται σαν να πετά, απλά με ένα φύσημά μας.

Κι επειδή θα στερεώσουμε επάνω του διάφορα κουδουνάκια, θα κουδουνίζει κιόλας αποτελώντας έτσι ένα τέλειο ιδιόφωνο μουσικό οργανάκι.

Για δείτε πώς λειτουργεί στο επόμενο βίντεο!

Δεν είναι τέλειο;

Ελάτε να το φτιάξουμε μαζί.

Κελαηδήστε, ωραία μου πουλάκια (τραγούδι)

Συνεχίζουμε στο πνεύμα της άνοιξης, με τους ήχους των πουλιών έτσι όπως αποτυπώθηκαν σε αμέτρητα όμορφα τραγούδια από την παλιά Αθήνα.

Το Κελαηδήστε, ωραία μου πουλάκια,  το έγραψε πριν πολλά χρόνια ο ποιητής Γεώργιος Δροσίνης, τον οποίο γνωρίσαμε από την Ανθισμένη αμυγδαλιά.

Ο Καραγκιόζης στα χρόνια της Επανάστασης του 1821

Ο Καραγκιόζης, ο λαϊκός ήρωας με ανατολίτικη καταγωγή που έκανε την εμφάνισή του στον ελλαδικό χώρο ήδη από τα προεπαναστατικά χρόνια, είναι ίσως το πιο αντιπροσωπευτικό θέαμα για να γευτούν τα παιδιά την ατμόσφαιρα που επικρατούσε στην πατρίδα μας κατά τη μετάβαση από την Οθωμανική αυτοκρατορία στο νεότερο ελληνικό κράτος.

Η Επανάσταση του 1821 αποτελεί αγαπημένο θέμα των παραστάσεων έως και σήμερα.

Μπορεί να μην παρουσιάζουν την Ιστορία με μεγάλη ακρίβεια (καθώς το πατριωτικό αίσθημα και ο ενθουσιασμός υπερτερεί) αλλά τα πολιτισμικά οφέλη που αντλούμε από την θέαση είναι πολλά.

Καταρχήν έχουμε μια αντιπροσωπευτική απεικόνιση της κοινωνικής διαστρωμάτωσης και των ηθών της εποχής της τουρκοκρατίας που βοηθούν να συζητήσουμε στην τάξη για το πως στρώθηκαν τα θεμέλια του νεοελληνικού κράτους.

Ο Σκαλκώτας και η δημοτική μουσική

Ο Σκαλκώτας ήταν ένας άνθρωπος με ανοιχτό πνεύμα, ένας πολίτης του κόσμου.

Παρά την ενασχόληση με την σύνθεση πρωτοποριακής μουσικής, στο Βερολίνο δε δίσταζε να παίζει τζαζ στα θέατρα και στους βωβούς κινηματογράφους, ενώ μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα συνέθεσε κοντσέρτο εμπνευσμένος από ρεμπέτικο τραγούδι.

Από την άλλη, ανταποκρίθηκε με αξιοθαύμαστο τρόπο στο κάλεσμα της Μέλπως Μερλιέ (από το Γαλλικό Ινστιτούτο) να καταγράψει με νότες σε παρτιτούρες  δημοτικά τραγούδια.

Μην ξεχνάμε ότι η πολυσχιδής προσωπικότητά του διαμορφώθηκε ανάμεσα σε ένα περιβάλλον γεμάτο δημοτική μουσική, αφήγηση θρύλων και παραμυθιών και λαϊκής τέχνης (παιδικά χρόνια) και στο Βερολίνο του Μεσοπολέμου (που ήταν το παγκόσμιο κέντρο πρωτοπορίας), όπως είδαμε και στη βιογραφία του.

Οι πάγοι λιώνουν την Άνοιξη (Το γκρίζο λυκάκι)

Το γκρίζο λυκάκι είναι μια νορβηγική σειρά τεσσάρων ταινιών κινουμένων σχεδίων μικρού μήκους, μιας για κάθε εποχή, της βραβευμένης δημιουργού Ναταλία Μαλίχινα.

Δεν έχει διαλόγους και οι πανέμορφες εικόνες επενδύονται από εξίσου όμορφη μουσική, κυρίως λαϊκές νορβηγικές μελωδίες παιγμένες από παραδοσιακά όργανα.

Σήμερα θα δούμε το ανοιξιάτικο επεισόδιο.

Υπόθεση

Η άνοιξη μπήκε για τα καλά στο σκανδιναβικό δάσος.

Ο ήλιος επιτέλους λάμπει ψηλά στον ουρανό, οι μέρες μεγαλώνουν, οι πάγοι λιώνουν, τα ποτάμια γεμίζουν νερό και ποτίζουν το έδαφος, η γη πρασινίζει και όμορφα αγριολούλουδα φυτρώνουν παντού.

Το μικρό γκρίζο λυκάκι είναι χαρούμενο.

Οι φίλοι του ξύπνησαν από την χειμερία νάρκη και είναι γεμάτοι όρεξη για παιχνίδια και σκανταλιές.

Όμως, υπάρχουν και κρυμμένοι κίνδυνοι στο δάσος την άνοιξη.

Ο μύθος της Περσεφόνης στη μουσική

Ο μύθος της αρπαγής της Περσεφόνης είναι από τους πιο διάσημους αρχαιοελληνικούς μύθους στον κόσμο.

Η Περσεφόνη, άλλοτε ως θεά της άνοιξης και άλλοτε ως θεά του κάτω κόσμου, θα εμπνέει πάντα, από τη μουσική μέχρι τη ζωγραφική κι από τον κινηματογράφο μέχρι τους δημιουργούς βίντεο παιχνιδιών.

Ήδη γνωρίσαμε  τον μύθο της Περσεφόνης μέσα από τα κινούμενα σχέδια.

Επιπλέον, τραγουδήσαμε ένα υπέροχο τραγούδι και συζητήσαμε αρκετά γύρω από το θέμα αυτό στην ενότητα  Ο εφιάλτης της Περσεφόνης.

Στην σημερινή ενότητα θα γνωρίσουμε και άλλες μουσικές συνθέσεις για τον μύθο της Περσεφόνης.

Ο εφιάλτης της Περσεφόνης (τραγούδι)

Ο Εφιάλτης της Περσεφόνης είναι ένα από τα τραγούδια της συλλογής Τα παράλογα του συνθέτη Μάνου Χατζηδάκη.

Τους στίχους έγραψε ο ποιητής Νίκος Γκάτσος.

Δεν πρόκειται απλά για ένα όμορφο τραγούδι.

Είναι και αφορμή για να σκεφτούμε  σε τι κόσμο θέλουμε να ζούμε.

Αλλά αυτά θα τα συζητήσουμε πιο κάτω.

Ας ακούσουμε πρώτα το τραγούδι.

Ο μύθος της Περσεφόνης στα κινούμενα σχέδια

Θυμόσαστε τον μύθο της Περσεφόνης, παιδιά; 

Τον μαθαίνουμε στο σχολείο στο μάθημα της Ιστορίας, στη μυθολογία της αρχαίας Ελλάδας.

Τον γνωρίζουμε και από το θαυμάσιο τραγούδι  Ο εφιάλτης της Περσεφόνης.

Είναι ένας από τους πιο διάσημους μύθους στον κόσμο.

Μιλά για τις εποχές,  τη γη που ανθίζει την άνοιξη, τον σκοτεινό κάτω κόσμο, τον κύκλο της ζωής γενικότερα.

Η Περσεφόνη είναι η θεά της Άνοιξης αλλά και του Κάτω Κόσμου ταυτόχρονα.

Ανοιξιάτικη μπόρα (Μπόλεκ και Λόλεκ, κινούμενα σχέδια)

 

Στο σημερινό επεισόδιο οι δυο φίλοι πηγαίνουν με χαρά στο δάσος για μια ανοιξιάτικη εκδρομή που τόσο ανάγκη έχουν, ύστερα από τον βαρύ χειμώνα.

Όμως, ο Μάρτης έχει πολλά πρόσωπα.

Και οι ανοιξιάτικες μπόρες δεν αστειεύονται.

Ευτυχώς που κρατάνε λίγο!

Η μπαλάντα του κυρ Μέντιου (τραγούδι)

Η μπαλάντα του κυρ Μέντιου είναι ένα αλληγορικό ποίημα του Κώστα Βάρναλη από τη συλλογή Τα ποιητικά, του 1956.

Θεωρείται ένα από τα δυο δημοφιλέστερα ποιήματα του (το άλλο είναι Οι Μοιραίοι) προφανώς λόγω του ότι και τα δυο μελοποιήθηκαν σε τραγούδια με αρκετά συμβολικό περιεχόμενο για τους Νεοέλληνες.

Το αρχικό ποίημα έχει 26 στροφές και 104 στίχους.

Η μελοποίηση έγινε από τον Λουκά Θάνο ενώ το ερμήνευσε μοναδικά ο αξέχαστος Νίκος Ξυλούρης.

Τραγούδια για το νερό

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Νερού στις 22 Μαρτίου, ας γνωρίσουμε μερικά τραγούδια που αντλούν την έμπνευσή τους από το υγρό στοιχείο.

Κάποια για μικρά και κάποια για μεγαλύτερα παιδιά, παραδοσιακά ή σύγχρονα, χαρούμενα ή συγκινητικά, αρκετά διαφορετικά μεταξύ τους, όπως και οι μορφές του νερού...

Ας βρούμε αυτά που μας αρέσουν για να το ακούσουμε ή και να τα τραγουδήσουμε στην τάξη.

Η Ορχήστρα, διδακτική αξιοποίηση ταινίας

Αλήθεια παιδιά, μπορείτε να φανταστείτε μια μικροσκοπική ορχήστρα να σας συνοδεύει παντού, παίζοντας μουσική που να εκφράζει τα βαθύτερα συναισθήματα σας, το πώς νοιώθετε κάθε στιγμή, χωρίς να χρειάζεται να εκφράζεστε με λόγια;

Δεν θα ήταν μαγικό;

Κάτι τέτοιο συμβαίνει στην μικρού μήκους ταινία κινουμένων σχεδίων Η Ορχήστρα, του ανεξάρτητου Αυστραλού δημιουργού Mikey Hill.

Η ταινία που πήρε πολλά βραβεία, κυκλοφόρησε το 2015.

Νίκος Σκαλκώτας (ο συνθέτης του μήνα)

Στις 8 Μαρτίου του 1904,  γεννήθηκε στη Χαλκίδα ένας άνθρωπος που έμελλε να γίνει ένα μουσικό φαινόμενο που ξεπέρασε τα σύνορα της Ελλάδας: ο Νίκος Σκαλκώτας. 

Με αφορμή την επέτειο της Επανάστασης του 1821, δε θα μπορούσαμε να διαλέξουμε άλλον συνθέτη για να παρουσιάσουμε τον μήνα Μάρτιο.

Πρώτον, γιατί ο Νίκος Σκαλκώτας αγάπησε την παραδοσιακή μουσική, τα κλέφτικα και δημοτικά τραγούδια και τους λαϊκούς ρυθμούς.

Τα μελέτησε και τα ενσωμάτωσε στο έργο του με τρόπο ευφυή, ευφάνταστο και καθόλου δημαγωγικό.

Και δεύτερον, γιατί με το ήθος, την καλλιτεχνική αξία του έργου του αλλά κυρίως με τη στάση ζωής του, ανέδειξε τα στοιχεία του Νεοέλληνα που οραματίστηκαν οι αγωνιστές της Επανάστασης.

Στοιχεία όπως ταλέντο, ευφυία, εξυπνάδα, εργατικότητα, πείσμα, ανένταχτο πνεύμα, που πορεύεται με την αξία του, χωρίς πλάγια μέσα.

Στοιχεία τα οποία καθόρισαν και την τραγική πορεία της ζωής του.

Οι τέσσερις εποχές του Αντόνιο Βιβάλντι (κινούμενα σχέδια με άμμο)

Οι τέσσερις εποχές του Αντόνιο Βιβάλντι, είναι ίσως το δημοφιλέστερο έργο κλασικής μουσικής όλων των εποχών.

Είναι τέσσερα κοντσέρτα για βιολί, ένα για κάθε εποχή του χρόνου.

Γράφτηκαν το 1716, σε μια εποχή που στη μουσική ονομάζεται Μπαρόκ.

Ο συνθέτης, προσπάθησε να περιγράψει τις εποχές μόνο με τα όργανα της ορχήστρας.

Η βροχή που πληγώνει, ένα τραγούδι για τον σχολικό εκφοβισμό

Το σχολείο, παιδιά, είναι ένας μικρός κόσμος που, όπως και στον υπόλοιπο κόσμο, συμβαίνουν πολλά όμορφα και θαυμαστά πράγματα αλλά, δυστυχώς, και κάποια άσχημα· όπως  και ο σχολικός εκφοβισμός.

Γνωρίζετε τι σημαίνει αυτό παιδιά;

Για δείτε το επόμενο βίντεο από το Τρελό Σχολείο.

Επομένως, παιδιά, σχολικός εκφοβισμός (μπούλινγκ, όπως έχει επικρατήσει να λέμε), δεν είναι οι τυχαίοι τσακωμοί, που μπορεί να έχουμε μεταξύ μας όταν διαφωνούμε για κάτι.

Για μας κελαηδούν τα πουλιά (τραγούδι)

Το σημερινό μας τραγούδι είναι ένα βαλσάκι από την παλιά Αθήνα.

Το έγραψε ένας σημαντικός συνθέτης ελαφρών τραγουδιών, ο Μιχάλης Σουγιούλ.

Ο Σουγιούλ, με καταγωγή από το Αϊδίνιο της Μικράς Ασίας, συνέθεσε πασίγνωστα, αγαπημένα τραγούδια της εποχής του μεσοπολέμου αλλά και μετά τον εμφύλιο, όπως τα Άστα τα μαλάκια σου, Το τραμ το τελευταίο, Ο μήνας έχει εννιά, Ας ερχόσουν για λίγο, Άρχισαν τα όργανα κ.α.

Ο Μάρτης Μάρτης μίλησε (τραγούδι)

Ο Μάρτης είναι ένας μήνας που συναντάμε πολύ συχνά στα τραγούδια.

Είναι ο πρώτος μήνας της Άνοιξης, τότε που η γη ξυπνά από τον ύπνο του χειμώνα και ντύνεται με χρώματα και μυρωδιές.

Βέβαια είναι και ο πιο αντιφατικός μήνας, μια που δεν μπορεί να αποφασίσει πότε κάνει κρύο και πότε ζέστη.

Όλα αυτά περιγράφονται πολύ όμορφα στο σημερινό τραγούδι.

Φτιάχνω χελιδόνα-μουσικό όργανο

Σήμερα, παιδιά, θα μάθουμε πώς να φτιάχνουμε τη χελιδόνα, αυτό το αυτοσχέδιο μουσικό όργανο που συνοδεύει τα χελιδονίσματα και τα ανοιξιάτικα τραγούδια μας, με απλά υλικά.

Ο Μάρτης και τα έθιμά του

Ο Μάρτης είναι ο πρώτος μήνας της άνοιξης.

Το όνομά του προέρχεται από το Mars, που είναι το λατινικό όνομα για το θεό Άρη.

Μάλιστα, κατά τα ρωμαϊκά χρόνια ήταν ο πρώτος μήνας του χρόνου, για αυτό και η Πρωτοχρονιά γιορτάζονταν την 1η Μαρτίου, ενώ η χρονική περίοδος γύρω από αυτήν λεγόταν μαρτιάτικες καλένδες και πολλά από αυτά που συναντάμε ως έθιμα την περίοδο του Δωδεκαημέρου έχουν τις ρίζες στην εποχή αυτή.

Η πιο γνωστή συνήθεια του Μαρτίου είναι το Μαρτάκι, ένα βραχιολάκι που φοράμε για να μη μας κάψει ο ήλιος.

Χελιδονίσματα, τα κάλαντα της Άνοιξης

Καλό μήνα, παιδιά.

Ήρθε η ώρα για τα χελιδονίσματα.

Έτσι λέγονται τα κάλαντα της άνοιξης.

Τα τραγουδάμε είτε την 1η Μαρτίου, είτε μεταξύ 19- 21, που είναι η εαρινή ισημερία, δηλαδή η μέρα είναι ίση με τη νύχτα.