Κλέφτικα τραγούδια, τα επαναστατικά του 1821

Τα κλέφτικα δημοτικά τραγούδια είναι εκείνα που δημιουργήθηκαν στην Ελλάδα κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και της Επανάστασης.

Περιγράφουν τα ηρωικά κατορθώματα των Κλεφτών και των Αρματολών.

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Οι γυναίκες του 1821, μέσα από τα κλέφτικα τραγούδια

Στην ερώτηση αν και με ποιον τρόπο συνέβαλαν οι γυναίκες στην Επανάσταση του 1821, πρέπει πρώτα να αναλογιστούμε ποια ήταν η θέση της γυναίκας στην  Ελλάδα κατά την Τουρκοκρατία.

Στην Ευρώπη, ήδη διαδίδονται οι ιδέες του Διαφωτισμού και με τη Γαλλική Επανάσταση το 1789, γίνονται βήματα προς την ατομική ελευθερία και  αυτοδιάθεση.

Στην Ελλάδα όμως;

Στην Τουρκοκρατία η Ελλάδα έχασε κάθε σύνδεση με τον Δυτικοευρωπαικό πολιτισμό, που στηρίζεται στις αρχές της Δημοκρατίας της Αρχαίας Ελλάδας.

Ο αναλφαβητισμός χαρακτηρίζει το σύνολο του πληθυσμού εκτός ελαχίστων περιπτώσεων, των πιο προνομιούχων.

Οι γυναίκες όμως, ακόμα και των πλουσιότερων οικογενειών, δεν μαθαίνουν και πολύ περισσότερα γράμματα και η θέση τους είναι ασύγκριτα κατώτερη από των αντρών.

'Υμνος εις την Ελευθερίαν

Λένε ότι η ποίηση είναι η μουσική των λέξεων.

Ίσως αυτό να εξηγεί την τόσο στενή σχέση ανάμεσα στις δυο τέχνες.

Ένα ποίημα γίνεται αξιοθαύμαστο όχι μόνο για τα νοήματά του, αλλά και για τη μουσικότητα των λέξεων που έχει επιλέξει ο ποιητής, αλλά και τη σειρά που τις έχει τοποθετήσει.

Αμέτρητα ποιήματα  μελοποιήθηκαν, (μέλος= μουσική) και έγιναν υπέροχα τραγούδια.

Ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν αποτελεί το ποίημα εκείνο που οι ιστορικές συγκυρίες ανέδειξαν ως υπέρτατο ποίημα των Ελλήνων, μια που έγινε ο εθνικός ύμνος.

Η άνοιξη στην κλασική μουσική

Η άνοιξη είναι κατεξοχήν η εποχή που εμπνέει τη δημιουργία σε όλους τους τομείς της ζωής και της τέχνης.

Ειδικά στη Μουσική, αμέτρητα τραγούδια έχουν γραφτεί και σχεδόν κάθε μουσική σύνθεση με ζωηρό ρυθμό και μείζονες συγχορδίες θα μπορούσε να θεωρηθεί ανοιξιάτικη.

Παρ΄ όλα αυτά, οι συνθέτες κλασικής μουσικής αφιέρωσαν συγκεκριμένα έργα για αυτή την εποχή, κάποια από τα οποία θα γνωρίσουμε σήμερα.

Φτιάχνουμε χελιδόνα που την φυσάμε και στριφογυρνά

Με έμπνευση την Χελιδόνα, την αυτοσχέδια κατασκευή-ομοίωμα χελιδονιού που συνόδευε παραδοσιακά τα Χελιδονίσματα (κάλαντα της άνοιξης), ελάτε να φτιάξουμε σήμερα μια δική μας εκδοχή αρκετά εύκολη αλλά και ευφάνταστη.

Πρόκειται για ένα χάρτινο χελιδόνι στερεωμένο με μια κλωστή σε ένα τετράγωνο πλαίσιο από ξυλάκια, που μπορεί να στροβιλίζεται σαν να πετά, απλά με ένα φύσημά μας.

Κι επειδή θα στερεώσουμε επάνω του διάφορα κουδουνάκια, θα κουδουνίζει κιόλας αποτελώντας έτσι ένα τέλειο ιδιόφωνο μουσικό οργανάκι.

Για δείτε πώς λειτουργεί στο επόμενο βίντεο!

Δεν είναι τέλειο;

Ελάτε να το φτιάξουμε μαζί.

Κελαηδήστε, ωραία μου πουλάκια (τραγούδι)

Συνεχίζουμε στο πνεύμα της άνοιξης, με τους ήχους των πουλιών έτσι όπως αποτυπώθηκαν σε αμέτρητα όμορφα τραγούδια από την παλιά Αθήνα.

Το Κελαηδήστε, ωραία μου πουλάκια,  το έγραψε πριν πολλά χρόνια ο ποιητής Γεώργιος Δροσίνης, τον οποίο γνωρίσαμε από την Ανθισμένη αμυγδαλιά.

Ο Καραγκιόζης στα χρόνια της Επανάστασης του 1821

Ο Καραγκιόζης, ο λαϊκός ήρωας με ανατολίτικη καταγωγή που έκανε την εμφάνισή του στον ελλαδικό χώρο ήδη από τα προεπαναστατικά χρόνια, είναι ίσως το πιο αντιπροσωπευτικό θέαμα για να γευτούν τα παιδιά την ατμόσφαιρα που επικρατούσε στην πατρίδα μας κατά τη μετάβαση από την Οθωμανική αυτοκρατορία στο νεότερο ελληνικό κράτος.

Η Επανάσταση του 1821 αποτελεί αγαπημένο θέμα των παραστάσεων έως και σήμερα.

Μπορεί να μην παρουσιάζουν την Ιστορία με μεγάλη ακρίβεια (καθώς το πατριωτικό αίσθημα και ο ενθουσιασμός υπερτερεί) αλλά τα πολιτισμικά οφέλη που αντλούμε από την θέαση είναι πολλά.

Καταρχήν έχουμε μια αντιπροσωπευτική απεικόνιση της κοινωνικής διαστρωμάτωσης και των ηθών της εποχής της τουρκοκρατίας που βοηθούν να συζητήσουμε στην τάξη για το πως στρώθηκαν τα θεμέλια του νεοελληνικού κράτους.

Ο Σκαλκώτας και η δημοτική μουσική

Ο Σκαλκώτας ήταν ένας άνθρωπος με ανοιχτό πνεύμα, ένας πολίτης του κόσμου.

Παρά την ενασχόληση με την σύνθεση πρωτοποριακής μουσικής, στο Βερολίνο δε δίσταζε να παίζει τζαζ στα θέατρα και στους βωβούς κινηματογράφους, ενώ μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα συνέθεσε κοντσέρτο εμπνευσμένος από ρεμπέτικο τραγούδι.

Από την άλλη, ανταποκρίθηκε με αξιοθαύμαστο τρόπο στο κάλεσμα της Μέλπως Μερλιέ (από το Γαλλικό Ινστιτούτο) να καταγράψει με νότες σε παρτιτούρες  δημοτικά τραγούδια.

Μην ξεχνάμε ότι η πολυσχιδής προσωπικότητά του διαμορφώθηκε ανάμεσα σε ένα περιβάλλον γεμάτο δημοτική μουσική, αφήγηση θρύλων και παραμυθιών και λαϊκής τέχνης (παιδικά χρόνια) και στο Βερολίνο του Μεσοπολέμου (που ήταν το παγκόσμιο κέντρο πρωτοπορίας), όπως είδαμε και στη βιογραφία του.

Οι πάγοι λιώνουν την Άνοιξη (Το γκρίζο λυκάκι)

Το γκρίζο λυκάκι είναι μια νορβηγική σειρά τεσσάρων ταινιών κινουμένων σχεδίων μικρού μήκους, μιας για κάθε εποχή, της βραβευμένης δημιουργού Ναταλία Μαλίχινα.

Δεν έχει διαλόγους και οι πανέμορφες εικόνες επενδύονται από εξίσου όμορφη μουσική, κυρίως λαϊκές νορβηγικές μελωδίες παιγμένες από παραδοσιακά όργανα.

Σήμερα θα δούμε το ανοιξιάτικο επεισόδιο.

Υπόθεση

Η άνοιξη μπήκε για τα καλά στο σκανδιναβικό δάσος.

Ο ήλιος επιτέλους λάμπει ψηλά στον ουρανό, οι μέρες μεγαλώνουν, οι πάγοι λιώνουν, τα ποτάμια γεμίζουν νερό και ποτίζουν το έδαφος, η γη πρασινίζει και όμορφα αγριολούλουδα φυτρώνουν παντού.

Το μικρό γκρίζο λυκάκι είναι χαρούμενο.

Οι φίλοι του ξύπνησαν από την χειμερία νάρκη και είναι γεμάτοι όρεξη για παιχνίδια και σκανταλιές.

Όμως, υπάρχουν και κρυμμένοι κίνδυνοι στο δάσος την άνοιξη.

Ο μύθος της Περσεφόνης στη μουσική

Ο μύθος της αρπαγής της Περσεφόνης είναι από τους πιο διάσημους αρχαιοελληνικούς μύθους στον κόσμο.

Η Περσεφόνη, άλλοτε ως θεά της άνοιξης και άλλοτε ως θεά του κάτω κόσμου, θα εμπνέει πάντα, από τη μουσική μέχρι τη ζωγραφική κι από τον κινηματογράφο μέχρι τους δημιουργούς βίντεο παιχνιδιών.

Ήδη γνωρίσαμε  τον μύθο της Περσεφόνης μέσα από τα κινούμενα σχέδια.

Επιπλέον, τραγουδήσαμε ένα υπέροχο τραγούδι και συζητήσαμε αρκετά γύρω από το θέμα αυτό στην ενότητα  Ο εφιάλτης της Περσεφόνης.

Στην σημερινή ενότητα θα γνωρίσουμε και άλλες μουσικές συνθέσεις για τον μύθο της Περσεφόνης.

Ο εφιάλτης της Περσεφόνης (τραγούδι)

Ο Εφιάλτης της Περσεφόνης είναι ένα από τα τραγούδια της συλλογής Τα παράλογα του συνθέτη Μάνου Χατζηδάκη.

Τους στίχους έγραψε ο ποιητής Νίκος Γκάτσος.

Δεν πρόκειται απλά για ένα όμορφο τραγούδι.

Είναι και αφορμή για να σκεφτούμε  σε τι κόσμο θέλουμε να ζούμε.

Αλλά αυτά θα τα συζητήσουμε πιο κάτω.

Ας ακούσουμε πρώτα το τραγούδι.

Ο μύθος της Περσεφόνης στα κινούμενα σχέδια

Θυμόσαστε τον μύθο της Περσεφόνης, παιδιά; 

Τον μαθαίνουμε στο σχολείο στο μάθημα της Ιστορίας, στη μυθολογία της αρχαίας Ελλάδας.

Τον γνωρίζουμε και από το θαυμάσιο τραγούδι  Ο εφιάλτης της Περσεφόνης.

Είναι ένας από τους πιο διάσημους μύθους στον κόσμο.

Μιλά για τις εποχές,  τη γη που ανθίζει την άνοιξη, τον σκοτεινό κάτω κόσμο, τον κύκλο της ζωής γενικότερα.

Η Περσεφόνη είναι η θεά της Άνοιξης αλλά και του Κάτω Κόσμου ταυτόχρονα.

Ανοιξιάτικη μπόρα (Μπόλεκ και Λόλεκ, κινούμενα σχέδια)

 

Στο σημερινό επεισόδιο οι δυο φίλοι πηγαίνουν με χαρά στο δάσος για μια ανοιξιάτικη εκδρομή που τόσο ανάγκη έχουν, ύστερα από τον βαρύ χειμώνα.

Όμως, ο Μάρτης έχει πολλά πρόσωπα.

Και οι ανοιξιάτικες μπόρες δεν αστειεύονται.

Ευτυχώς που κρατάνε λίγο!

Η μπαλάντα του κυρ Μέντιου (τραγούδι)

Η μπαλάντα του κυρ Μέντιου είναι ένα αλληγορικό ποίημα του Κώστα Βάρναλη από τη συλλογή Τα ποιητικά, του 1956.

Θεωρείται ένα από τα δυο δημοφιλέστερα ποιήματα του (το άλλο είναι Οι Μοιραίοι) προφανώς λόγω του ότι και τα δυο μελοποιήθηκαν σε τραγούδια με αρκετά συμβολικό περιεχόμενο για τους Νεοέλληνες.

Το αρχικό ποίημα έχει 26 στροφές και 104 στίχους.

Η μελοποίηση έγινε από τον Λουκά Θάνο ενώ το ερμήνευσε μοναδικά ο αξέχαστος Νίκος Ξυλούρης.

Τραγούδια για το νερό

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Νερού στις 22 Μαρτίου, ας γνωρίσουμε μερικά τραγούδια που αντλούν την έμπνευσή τους από το υγρό στοιχείο.

Κάποια για μικρά και κάποια για μεγαλύτερα παιδιά, παραδοσιακά ή σύγχρονα, χαρούμενα ή συγκινητικά, αρκετά διαφορετικά μεταξύ τους, όπως και οι μορφές του νερού...

Ας βρούμε αυτά που μας αρέσουν για να το ακούσουμε ή και να τα τραγουδήσουμε στην τάξη.

Η Ορχήστρα, διδακτική αξιοποίηση ταινίας

Αλήθεια παιδιά, μπορείτε να φανταστείτε μια μικροσκοπική ορχήστρα να σας συνοδεύει παντού, παίζοντας μουσική που να εκφράζει τα βαθύτερα συναισθήματα σας, το πώς νοιώθετε κάθε στιγμή, χωρίς να χρειάζεται να εκφράζεστε με λόγια;

Δεν θα ήταν μαγικό;

Κάτι τέτοιο συμβαίνει στην μικρού μήκους ταινία κινουμένων σχεδίων Η Ορχήστρα, του ανεξάρτητου Αυστραλού δημιουργού Mikey Hill.

Η ταινία που πήρε πολλά βραβεία, κυκλοφόρησε το 2015.

Νίκος Σκαλκώτας (ο συνθέτης του μήνα)

Στις 8 Μαρτίου του 1904,  γεννήθηκε στη Χαλκίδα ένας άνθρωπος που έμελλε να γίνει ένα μουσικό φαινόμενο που ξεπέρασε τα σύνορα της Ελλάδας: ο Νίκος Σκαλκώτας. 

Με αφορμή την επέτειο της Επανάστασης του 1821, δε θα μπορούσαμε να διαλέξουμε άλλον συνθέτη για να παρουσιάσουμε τον μήνα Μάρτιο.

Πρώτον, γιατί ο Νίκος Σκαλκώτας αγάπησε την παραδοσιακή μουσική, τα κλέφτικα και δημοτικά τραγούδια και τους λαϊκούς ρυθμούς.

Τα μελέτησε και τα ενσωμάτωσε στο έργο του με τρόπο ευφυή, ευφάνταστο και καθόλου δημαγωγικό.

Και δεύτερον, γιατί με το ήθος, την καλλιτεχνική αξία του έργου του αλλά κυρίως με τη στάση ζωής του, ανέδειξε τα στοιχεία του Νεοέλληνα που οραματίστηκαν οι αγωνιστές της Επανάστασης.

Στοιχεία όπως ταλέντο, ευφυία, εξυπνάδα, εργατικότητα, πείσμα, ανένταχτο πνεύμα, που πορεύεται με την αξία του, χωρίς πλάγια μέσα.

Στοιχεία τα οποία καθόρισαν και την τραγική πορεία της ζωής του.

Οι τέσσερις εποχές του Αντόνιο Βιβάλντι (κινούμενα σχέδια με άμμο)

Οι τέσσερις εποχές του Αντόνιο Βιβάλντι, είναι ίσως το δημοφιλέστερο έργο κλασικής μουσικής όλων των εποχών.

Είναι τέσσερα κοντσέρτα για βιολί, ένα για κάθε εποχή του χρόνου.

Γράφτηκαν το 1716, σε μια εποχή που στη μουσική ονομάζεται Μπαρόκ.

Ο συνθέτης, προσπάθησε να περιγράψει τις εποχές μόνο με τα όργανα της ορχήστρας.

Η βροχή που πληγώνει, ένα τραγούδι για τον σχολικό εκφοβισμό

Το σχολείο, παιδιά, είναι ένας μικρός κόσμος που, όπως και στον υπόλοιπο κόσμο, συμβαίνουν πολλά όμορφα και θαυμαστά πράγματα αλλά, δυστυχώς, και κάποια άσχημα· όπως  και ο σχολικός εκφοβισμός.

Γνωρίζετε τι σημαίνει αυτό παιδιά;

Για δείτε το επόμενο βίντεο από το Τρελό Σχολείο.

Επομένως, παιδιά, σχολικός εκφοβισμός (μπούλινγκ, όπως έχει επικρατήσει να λέμε), δεν είναι οι τυχαίοι τσακωμοί, που μπορεί να έχουμε μεταξύ μας όταν διαφωνούμε για κάτι.

Για μας κελαηδούν τα πουλιά (τραγούδι)

Το σημερινό μας τραγούδι είναι ένα βαλσάκι από την παλιά Αθήνα.

Το έγραψε ένας σημαντικός συνθέτης ελαφρών τραγουδιών, ο Μιχάλης Σουγιούλ.

Ο Σουγιούλ, με καταγωγή από το Αϊδίνιο της Μικράς Ασίας, συνέθεσε πασίγνωστα, αγαπημένα τραγούδια της εποχής του μεσοπολέμου αλλά και μετά τον εμφύλιο, όπως τα Άστα τα μαλάκια σου, Το τραμ το τελευταίο, Ο μήνας έχει εννιά, Ας ερχόσουν για λίγο, Άρχισαν τα όργανα κ.α.

Ο Μάρτης Μάρτης μίλησε (τραγούδι)

Ο Μάρτης είναι ένας μήνας που συναντάμε πολύ συχνά στα τραγούδια.

Είναι ο πρώτος μήνας της Άνοιξης, τότε που η γη ξυπνά από τον ύπνο του χειμώνα και ντύνεται με χρώματα και μυρωδιές.

Βέβαια είναι και ο πιο αντιφατικός μήνας, μια που δεν μπορεί να αποφασίσει πότε κάνει κρύο και πότε ζέστη.

Όλα αυτά περιγράφονται πολύ όμορφα στο σημερινό τραγούδι.

Φτιάχνω χελιδόνα-μουσικό όργανο

Σήμερα, παιδιά, θα μάθουμε πώς να φτιάχνουμε τη χελιδόνα, αυτό το αυτοσχέδιο μουσικό όργανο που συνοδεύει τα χελιδονίσματα και τα ανοιξιάτικα τραγούδια μας, με απλά υλικά.

Ο Μάρτης και τα έθιμά του

Ο Μάρτης είναι ο πρώτος μήνας της άνοιξης.

Το όνομά του προέρχεται από το Mars, που είναι το λατινικό όνομα για το θεό Άρη.

Μάλιστα, κατά τα ρωμαϊκά χρόνια ήταν ο πρώτος μήνας του χρόνου, για αυτό και η Πρωτοχρονιά γιορτάζονταν την 1η Μαρτίου, ενώ η χρονική περίοδος γύρω από αυτήν λεγόταν μαρτιάτικες καλένδες και πολλά από αυτά που συναντάμε ως έθιμα την περίοδο του Δωδεκαημέρου έχουν τις ρίζες στην εποχή αυτή.

Η πιο γνωστή συνήθεια του Μαρτίου είναι το Μαρτάκι, ένα βραχιολάκι που φοράμε για να μη μας κάψει ο ήλιος.

Χελιδονίσματα, τα κάλαντα της Άνοιξης

Καλό μήνα, παιδιά.

Ήρθε η ώρα για τα χελιδονίσματα.

Έτσι λέγονται τα κάλαντα της άνοιξης.

Τα τραγουδάμε είτε την 1η Μαρτίου, είτε μεταξύ 19- 21, που είναι η εαρινή ισημερία, δηλαδή η μέρα είναι ίση με τη νύχτα.

Φτιάχνουμε μεμβρανόφωνα (τύμπανα)

Σήμερα, παιδιά, θα μάθουμε πώς να φτιάχνουμε τύμπανα με απλά υλικά, όπως τενεκεδάκια, πλαστικά κουτιά, μπαλόνια, κολλητική ταινία κλπ.

Έτσι, αξιοποιούμε και αντικείμενα που θα τα πετούσαμε και συμβάλουμε στην ανακύκλωση.
Το τύμπανο είναι ένα μεμβρανόφωνο όργανο.
Αποτελείται από μεμβράνη και ηχείο.
Μεμβράνη είναι μια τεντωμένη επιφάνεια που μπορεί να ταλαντώνεται, δηλαδή να κινείται πολύ γρήγορα πάνω κάτω μόλις την χτυπήσουμε, βγάζοντας ήχο.
Ηχείο, είναι το άδειο κουτί πάνω στο οποίο είναι τεντωμένη η μεμβράνη, ώστε ο ήχος να ακούγεται πιο δυνατά.

🥁🥁🥁🥁🥁

Στο πρώτο τύμπανο που θα κατασκευάσουμε, θα χρησιμοποιήσουμε μπαλόνι για μεμβράνη και ένα άδειο τενεκεδάκι για ηχείο.
Δείτε τις οδηγίες παρακάτω: 

Ανθισμένη αμυγδαλιά (τραγούδι)

Η Ανθισμένη αμυγδαλιά είναι ένα παλιό, νοσταλγικό τραγούδι που συνήθιζαν να τραγουδάνε οι παππούδες και οι προπαππούδες μας στις αγαπημένες τους κάτω από το παράθυρό τους, σε μια εποχή που αυτό συνηθίζονταν (ας ξαναθυμηθούμε τι είναι καντάδα).

Το τραγούδι αναφέρεται μεταξύ των άλλων στο πόσο γρήγορα περνούν τα χρόνια.

Όπως τα άνθη της αμυγδαλιάς, έτσι και τα νιάτα γρήγορα ανθίζουν και χάνονται.

Το νόημα του τραγουδιού είναι ότι δεν πρέπει να βιάζεται κανείς να μεγαλώσει, αλλά να απολαμβάνει το κάθε τι στον καιρό του.

Η αμυγδαλιά ήταν πάντα πηγή έμπνευσης για τους καλλιτέχνες, για να δημιουργούν ποιήματα, τραγούδια, ζωγραφιές.

Τα άνθη της, συμβολίζουν την αναγέννηση, την αισιοδοξία, τη νέα ζωή και την αιώνια αγάπη.

Το τραγούδι που θα μάθουμε σήμερα, είναι ένα ποίημα του σημαντικού λογοτέχνη Γεώργιου Δροσίνη.

Φτιάχνουμε χαρταετούς ανακυκλώνοντας χάρτινες σακούλες

Υπάρχει άραγε μικρός ή μεγάλος που να μην απολαμβάνει το πέταγμα του χαρταετού την Καθαρή Δευτέρα (και όχι μόνο).

Τα παλιά χρόνια οι άνθρωποι κατασκεύαζαν μόνοι τους τους χαρταετούς.

Ήταν μια διαδικασία όμορφη αλλά απαιτούσε γνώσεις και μέτρημα (ζύγιασμα), μια που για να μπορεί να πετάει ο χαρταετός θα πρέπει να τηρούνται οι αρχές της αεροδυναμικής που ισχύουν και για τα αεροπλάνα.

Σήμερα θα μάθουμε να φτιάχνουμε χαρταετούς που μπορεί να διαφέρουν λίγο από τους παραδοσιακούς, όμως φτιάχνονται πανεύκολα από μικρούς και μεγάλους, με με μηδενικά υλικά από την ανακύκλωση και το πιο σημαντικό, πετάνε στα σίγουρα!

Ελάτε να φτιάξουμε μέσα σε λίγα λεπτά χαρταετούς από ανακυκλωμένες παλιές χαρτοσακούλες!

Πάρτε μια γεύση στα επόμενα βίντεο:

Ο χαρταετός, μια ταινία για την απώλεια και την τρίτη ηλικία

Ο χαρταετός είναι μια βραβευμένη (με πάνω από 60 διεθνή βραβεία) τσέχικη ταινία κινουμένων σχεδίων του 2019, διάρκειας 13 λεπτών, του Μάρτιν Σματάνα.

Πρωταγωνιστούν ένα παιδάκι, ο παππούς του και ένας χαρταετός.

Αναφέρεται στην σχέση ανάμεσα σε έναν παππού και στον εγγονό του και αγγίζει το δύσκολο θέμα του θανάτου και της απώλειας με έναν τρυφερό και αισιόδοξο τρόπο.

Το μήνυμα της ταινίας: Τίποτα δεν ζει για πάντα, αλλά και τίποτα δεν πεθαίνει όσο ζει στις καρδιές μας.

Υπόθεση

Ένα μικρό παιδάκι, επισκέπτεται τον παππού του στην εξοχή και δέχεται ένα απίθανο δώρο: έναν χαρταετό.

Ο παππούς του μαθαίνει πώς να τον πετά ψηλά και περνούν υπέροχες στιγμές διασκεδάζοντας, τρέχοντας και χοροπηδώντας.

Όμως, ο παππούς δεν θα΄ ναι για πάντα εδώ.

Μια μέρα θα πετάξει κι αυτός ψηλά.

Ο χρόνος περνά, οι εποχές διαδέχονται η μια την άλλη και το μικρό παιδί επιστρέφει στο σπίτι του παππού στην εξοχή.

Όλα είναι όπως τα άφησε, όμως ο παππούς δεν είναι εδώ.

Ο πόνος της απώλειας είναι μεγάλος.

Ώσπου ανασύρει κάτω από τα χιόνια τον χαρταετό.

Μαζί του θα καταφέρει να να πετάξει πάνω από τα σύννεφα και να συναντήσει τον αγαπημένο του παππού.

Θα κάνουν ένα υπέροχο ταξίδι και ο μικρός θα απολαύσει έστω και για λίγο την συντροφιά του...

Παρακολουθώντας την ταινία, αξίζει να προσέξετε μια τεχνική λεπτομέρεια γεμάτη συμβολισμούς: τόσο ο παππούς όσο και το παιδί είναι φτιαγμένοι από στρώσεις χαρτιού που συμβολίζουν την ζωή που έχουν μπροστά.

Οι στρώσεις του παιδιού είναι πολλές, ενώ του παππού λίγες, που συνεχώς μειώνονται, μέχρι που του απομένει μια τελευταία διάφανη στρώση πριν τον πάρει ο άνεμος...

Πόσο καταπληκτικό και πόσο συγκινητικό!

Μπόλεκ και Λόλεκ: Διαγωνισμός χαρταετών

Ελάτε σήμερα, παιδιά, να πετάξουμε τον χαρταετό παρέα με τους δύο αγαπημένους μας φίλους από την  πολωνική σειρά κινουμένων σχεδίων.

Ο Μπόλεκ και ο Λόλεκ, όπως τα περισσότερα παιδιά, θαυμάζουν πολύ τα αεροπλάνα και οτιδήποτε πετάει.

Την ώρα που παρακολουθούν μια πτήση, οι δυο πιλότοι τους στέλνουν προσκλήσεις για έναν διαγωνισμό χαρταετού.

Φτιάχνουμε χαρταετούς-τυμπανάκια από ανακυκλώσιμα υλικά

Επιστέφοντας μετά την Καθαρή Δευτέρα στο σχολείο, μας ήρθε η έμπνευση να φτιάξουμε ένα στριφογυριστό τυμπανάκι στο σχήμα του χαρταετού.

Για ακούστε!

Ήταν μια εύκολη κατασκευή (χρειάστηκε μόλις μια διδακτική ώρα), άρεσε σε μικρά και μεγάλα παιδιά και φυσικά τα υλικά που χρησιμοποιήσαμε ήταν τα αγαπημένα μας πλέον ... σκουπίδια από την ανακύκλωση, που τόσα και τόσα όμορφα πράγματα φτιάχνουμε κάθε τόσο.

Θέλετε να δείτε πώς τα φτιάξαμε;

Ζωγραφίζουμε την κυρά Σαρακοστή με τα σώματά μας

Μπήκαμε στην Σαρακοστή και στην άνοιξη, παιδιά.

Καιρός να αντικαταστήσουμε τον χιονάνθρωπο που στόλιζε την πόρτα της τάξης μας με κάτι πιο επίκαιρο.

Αυτή την εβδομάδα φτιάξαμε μια τεράστια κυρά Σαρακοστή με τον γνωστό, αγαπημένο μας τρόπο που φτιάχνουμε κάθε φορά γιγάντιες φιγούρες: χρησιμοποιώντας το αποτύπωμα του σώματος ενός παιδιού.

Η Κυρά Σαρακοστή (έθιμο, τραγούδι, χειροτεχνίες)

Από τα παλιά χρόνια, παιδιά, μετά την Καθαρή Δευτέρα αρχίζει η Σαρακοστή, δηλαδή μια περίοδος σαράντα ημερών μέχρι το Πάσχα. 

Το διάστημα αυτό οι άνθρωποι συνηθίζουν να νηστεύουν και να προσεύχονται, κάτι που το έχουν ανάγκη ύστερα από το ξεφάντωμα του Τριωδίου και της  Αποκριάς.

Συνηθίζουν να φτιάχνουν μια κούκλα από ζυμάρι χωρίς στόμα, γιατί νηστεύει.

Στην ποδιά της έχει φρούτα, ψάρια και άλλες νηστίσιμες τροφές.

Παραδοσιακά αποκριάτικα τραγούδια

Τα αποκριάτικα παραδοσιακά τραγούδια ακολουθούν τα χαρακτηριστικά των δημοτικών τραγουδιών, δηλαδή, τραγουδιόνται  στις τοπικές διαλέκτους, ακολουθούν τα ρυθμικά σχήματα (καλαματιανός, συρτός στα τρία κλπ) και τα όργανα (κλαρίνο, λύρα, τσαμπούνα κλπ) της κάθε περιοχής.

Αυτό που τα κάνει ξεχωριστή κατηγορία είναι το περιεχόμενο, η θεματολογία τους.

Ελληνική Αποκριά, του Μίκη Θεοδωράκη

Η Ελληνική Αποκριά (Το Καρναβάλι) είναι ένα συμφωνικό έργο σε μορφή σουίτας μπαλέτου, του Μίκη Θεοδωράκη που πρωτοπαρουσιάστηκε το 1953.

Σε αυτό ο συνθέτης παντρεύει δυο κόσμους, εκείνον της ελληνικής λαϊκής αποκριάτικης παράδοσης με τους διονυσιακούς χορούς, το γαϊτανάκι, τη γκαμήλα και άλλα έθιμα με εκείνον της σοβαρής έντεχνης δυτικής μουσικής.

Ο συνθέτης βασίστηκε στα μουσικά του αποθέματα, στα σχέδια που είχε ήδη κάνει στα 1947-48, όταν ήταν εξόριστος στην Ικαρία. 

Τότε που τον είχαν εντυπωσιάσει τα λαϊκά τραγούδια που τραγουδούσαν οι συνεξόριστοί του και ιδιαίτερα ο Η Ψαροπούλα του Γιάννη Παπαϊωάννου. 

Πράγματι, το θέμα του τραγουδιού αυτού κυριαρχεί στο Μεγάλο Χορό.

Το καρναβάλι στην κλασική μουσική

Το καρναβάλι, μια γιορτή με πανάρχαιες ρίζες, μας υπενθυμίζει την βαθιά ανάγκη των ανθρώπων να αναγεννηθούν από την στασιμότητα του χειμώνα, να ξεδώσουν, να διασκεδάσουν, να απελευθερωθούν από την εικόνα τους, μέσα από μεταμφίεση και ρόλους, ακόμα και να έρθουν σε επαφή με τις ψυχές των δικών τους που έχουν περάσει σε άλλο κόσμο.

Αποκριές με τον Καραγκιόζη

Τι πιο ωραίο θέαμα για το Τριώδιο από μια αποκριάτικη παράσταση με τον Καραγκιόζη.

Οι λαϊκές φιγούρες του δικού μας θεάτρου σκιών, μέσα από τους αστείους διαλόγους, τους χορούς, τα τραγούδια και τα παραδοσιακά γλέντια τους μας μεταφέρουν περίφημα στο κλίμα της Αποκριάς.

Το καλύτερο είναι βέβαια να δούμε από κοντά τον μπερντέ, όπως λέμε συνήθως το άσπρο πανί της παράστασης.

Ντίλι ντίλι ντίλι (παιχνιδοτράγουδο)

Το Ντίλι ντίλι ντίλι είναι ένα διασκεδαστικό παιχνιδοτράγουδο από την περιοχή της θάλασσας του Μαρμαρά, την Προποντίδα.

Είναι ένα παραδοσιακό τραγούδι, δηλαδή έρχεται από τα παλιά χρόνια.

Λέγεται αλλιώς και παραμυθοτράγουδο ή παιχνιδοτράγουδο, γιατί μας εξιστορεί ένα παραμύθι (ιστορία) και μπορούμε να παίξουμε με αυτό.

Τραγούδια για την Αποκριά

Εκτός από τα παραδοσιακά αποκριάτικα τραγούδια, υπάρχουν και κάποια άλλα που, είτε μιλάνε για το καρναβάλι, είτε συνηθίζουμε και μας αρέσει να τα ακούμε την Αποκριά.

Ας τα ξαναθυμηθούμε, μέσα στο πνεύμα των ημερών.

Το γαϊτανάκι (τραγούδι)

Σήμερα, παιδιά, θα ξαναθυμηθούμε Το γαϊτανάκι, ένα τραγούδι που έχουμε τραγουδήσει πολλές φορές, σε  πολλές γιορτές. 

Οι μαθητές της Β΄ τάξης θα το συναντήσατε και στο βιβλίο της Γλώσσας. 

Είναι ένα τραγούδι που μιλάει για την δύναμη της συνεργασίας και της αλληλεγγύης. 

Ποιος θα φανταζόταν ότι τα χεράκια των μικρών παιδιών αν ενωθούν σε έναν κύκλο, τότε ο κύκλος αυτός θα ήταν τόσο μεγάλος που θα μπορούσε να αγκαλιάσει όλη τη γη! 

Φτιάχνουμε μουσικά όργανα και αποκριάτικες μάσκες με έμπνευση από την παράδοση

Αντλώντας έμπνευση από τις εντυπωσιακές παραδοσιακές τελετές της αποκριάς που έχουν κοινές ρίζες με πολλούς λαούς σε όλη τη γη, φτιάξαμε στην τάξη μουσικά όργανα και μάσκες για να πλαισιώσουμε τις αποκριάτικες εκδηλώσεις μας.

Ας δούμε τις κατασκευές μια μια ξεχωριστά.

Παντρεύουνε τον κάβουρα (Μάσκες, καρτέλες, κουκλοθέατρο)

Το  Παντρεύουνε τον κάβουρα, είναι ένα αποκριάτικο παιχνιδοτράγουδο. 

Περιγράφει τον γάμο ενός κάβουρα με μια χελώνα.

Στο γάμο έρχονται καλεσμένοι άλλα ζώα, που το κάθε ένα κάνει κάτι απροσδόκητο.

Ο γάιδαρος τραγουδάει (παρά την αγριοφωνάρα του), η αλεπού μαδάει τις κότες για το γαμήλιο γεύμα (αντί να τις φάει) και πάει λέγοντας.

Δείτε το θεατρικό δρώμενο στο επόμενο βίντεο όπως το δίδαξε στα παιδιά η αξέχαστη Δόμνα Σαμίου, σε μια παρουσίαση στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης.

Φτιάχνουμε Μωμόγερους για την Αποκριά (κατασκευή μάσκας)

Με έμπνευση το αποκριάτικο έθιμο των Μωμόγερων, των Αράπηδων, των Μπαμπαλιούρηδων και των άλλων κωδωνοφόρων από την βόρεια Ελλάδα, φτιάξαμε σήμερα στην τάξη τεράστιες μάσκες από απλά ανακυκλώσιμα υλικά.

Πρώτα ξαναθυμηθήκαμε όσα γνωρίσαμε στην αντίστοιχη ανάρτηση.

Ύστερα, προσπαθήσαμε να δημιουργήσουμε φιγούρες που να θυμίζουν τις γιγάντιες χνουδωτές εντυπωσιακές μορφές που σίγουρα κάθε παιδί αν τις δει μια φορά θα θυμάται για πάντα.

Τέλος φορέσαμε τις μάσκες, πήραμε και τα αυτοσχέδια όργανα που φτιάξαμε σε άλλα μαθήματα και χορέψαμε χτυπώντας τον ρυθμό σε παραδοσιακούς σκοπούς.

Δείτε τα βίντεο.

Φτιάχνουμε σείστρα με καπάκια

Με έμπνευση το έθιμο των κωδωνοφόρων που με τους εκκωφαντικούς ήχους τους προσπαθούν να ξυπνήσουν τη γη από την χειμερία νάρκη και να διώξουν τα κακά πνεύματα, αλλά και τις αντίστοιχες τελετές των λαών τις Αφρικής, φτιάξαμε σήμερα ένα σείστρο που μοιάζει με αφρικάνικα μόνο που αντί για καρπούς δέντρων χρησιμοποιήσαμε καπάκια από την ανακύκλωση.

Έτσι, δημιουργήσαμε εύκολα κάποια όργανα με χαρακτηριστικό ήχο που ταιριάζει στο διονυσιακό πνεύμα των αποκριάτικων δρώμενων του σχολείου μας, όπως φαίνεται στο επόμενο βίντεο.

Φτιάχνουμε ζουρνά από καλαμάκια

Σήμερα φτιάξαμε ένα όργανο που θυμίζει πολύ τον ζουρνά.

Ο ζουρνάς είναι ένα παραδοσιακό πνευστό αερόφωνο (μακρινό ξαδερφάκι του όμποε), με διπλή γλωττίδα που πάλλεται ανάμεσα στα χείλια του οργανοπαίκτη.

Βγάζει έναν τσιριχτό και διαπεραστικό ήχο, κατάλληλο για ανοιχτούς χώρους και τελετουργικές εκδηλώσεις όπως είναι οι αποκριάτικες.

Εμείς χρησιμοποιήσαμε ένα απλό καλαμάκι (κατά προτίμηση πλαστικό γιατί το χάρτινο μουλιάζει με την χρήση).

Ανάλογα με το μέγεθος του καλαμακίου μεταβάλεται τόσο το ηχόχρωμα όσο και ο τόνος του οργάνου, όπως έχουμε μάθει στην αντίστοιχη ανάρτηση για τα μουσικά όργανα.

Δείτε πως ακούγεται στα επόμενα βίντεο.

Φτιάχνουμε Μπούλες και Γενίτσαρους (κατασκευή μάσκας)

Με έμπνευση τις παραδοσιακές αποκριάτικες φιγούρες από το έθιμο της Νάουσας Γενίτσαροι και Μπούλες, δημιουργήσαμε στην τάξη με απλά υλικά που όλοι έχουμε μάσκες για την Αποκριά.

Πρώτα μιλήσαμε για το έθιμο.

Είδαμε φωτογραφίες και βίντεο και τα συνδέσαμε με -την Ιστορία και την Λαογραφία (ρίζες του εθίμου στις αρχαίες τελετές μύησης των φύλων, προσφιλές αποκριάτικο θέμα, με ενσωμάτωση μεταγενέστερων τοπικών στοιχείων όπως οι γενίτσαροι από την περίοδο της τουρκοκρατίας) 

-τη Μουσική (ακούσαμε παραδοσιακούς σκοπούς με ζουρνά και νταούλι που συνοδεύουν το δρώμενο και κατασκευάσαμε τα δυο αυτά όργανα σε απλή μορφή με ανακυκλώσιμα υλικά)

Πέερ Γκυντ, Στην αίθουσα του βασιλιά του βουνού (Μουσικές του κάτω κόσμου)

Ο Πεερ Γκυντ, είναι ο ήρωας ενός λαϊκού νορβηγικού παραμυθιού, που αργότερα έγινε θεατρικό έργο από τον Χένρικ Ίψεν με μουσική του Έντβαρντ Γκρηγκ .

Λίγα λόγια για την ιστορία

Ο Πεερ Γκύντ ήταν ένα παιδί που ζούσε κυνηγώντας άγρια ζώα στα βουνά, αλλά ήταν παραμυθάς και του άρεσε να περιγράφει φανταστικές ιστορίες σαν να τις έζησε στα αλήθεια.
Στο κομμάτι με τίτλο Στην αίθουσα του βασιλιά του βουνού, μια σκανδαλιά του Πεερ Γκυντ θύμωσε τον βασιλιά του βουνού, που έστειλε τα τρολς (κάτι σαν τους δικούς μας καλικάντζαρους) να τον οδηγήσουν στον κάτω κόσμο, απ΄ όπου ευτυχώς την γλίτωσε φωνάζοντας το όνομα της αγαπημένης του μητέρας!

Η παρέλαση των τρολ (Μουσικές του κάτω κόσμου)

Η παρέλαση των τρολ είναι ένα από τα Λυρικά κομμάτια για πιάνο του Νορβηγού συνθέτη Έντβαρντ Γκρήγκ.

Η Νορβηγία, είναι μια απόκοσμη χώρα, με πολύ έντονο το στοιχείο της φύσης, που αποτυπώνεται τόσο στα παραμύθια, όσο και στην μουσική, όπως είδαμε και στο Πεερ Γκυντ.

Το σημερινό κομμάτι, "περιγράφει" μουσικά (με το πιάνο), τον χορό των τρολ, αυτών των περίεργων πλασμάτων που κατοικούν στα έγκατα της νορβηγικής γης και μας θυμίζουν πολύ τους καλικάντζαρους.

Μακάβριος χορός (Μουσικές του κάτω κόσμου)

Ο Μακάβριος Χορός, είναι ένα συμφωνικό ποίημα του Γάλλου συνθέτη του Ρομαντισμού Καμίγ Σαιν-Σανς.

Να θυμίσουμε ότι, συμφωνικό ποίημα ονομάζουμε μια ορχηστρική σύνθεση που περιγράφει μουσικά (χωρίς λόγια) μια ιστορία, ένα παραμύθι, ένα ποίημα.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο συνθέτης αντλεί την έμπνευσή του από το μεσαιωνικό έθιμο του Χορού του Θανάτου, για το οποίο μιλήσαμε στις Μουσικές του Κάτω Κόσμου.

Ας ξαναθυμηθούμε το έθιμο αυτό:

Σε έναν κυκλικό χορό, τα μισά άτομα υποδύονταν τον θάνατο και τα άλλα μισά μια συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα (π.χ. έμποροι, γιατροί, γεωργοί κλπ)

Σε κάθε γύρο του χορού, αυτοί που υποδύονταν την κοινωνική ομάδα "εξαφανιζόταν" και στον χορό μπαίναν άλλοι, που υποδύονταν κάποια άλλη κοινωνική ομάδα.

Όσοι υποδύονταν τον θάνατο παρέμεναν σταθεροί σε όλους τους γύρους.

Ο συμβολισμός είναι ότι μπροστά στην μοίρα του θανάτου όλοι είναι ίσοι.

Θα περίμενε κανείς ο μακάβριος χορός να είναι αργός και μελαγχολικός.

Αντίθετα είναι ζωηρός και με έντονο ρυθμό, σαν να προσπαθούμε να ξορκίσουμε τον φόβο, να παίξουμε και να χορέψουμε μαζί του.

Μουσικές του κάτω κόσμου

Το Σάββατο της δεύτερης εβδομάδας του Τριωδίου, το λεγόμενο Ψυχοσάββατο, συνηθίζεται στην πατρίδα μας οι άνθρωποι να τιμούν τους νεκρούς τους.

Οι εκδηλώσεις αυτές έχουν αποκτήσει θρησκευτικό χαρακτήρα, όμως οι συμβολισμοί είναι προγενέστεροι και καθολικότεροι όπως είδαμε στα έθιμα του Τριωδίου και του Φλεβάρη.

Η χρονική περίοδος δεν είναι τυχαία:

Στο απόγειο του ξεφαντώματος, αμέσως μετά τη Τσικνοπέμπτη, ακολουθεί η ανάγκη να έρθουμε σε επαφή με τις ψυχές των αγαπημένων μας που έφυγαν, να τους επισκεφτούμε στα μνήματα, να προσφέρουμε λιτά εδέσματα (κρασί, σιτάρι), να συνομιλήσουμε μαζί τους πνευματικά, να επανέλθουμε στη θύμηση της κοινής ανθρώπινης μοίρας.

Από τη μια ο βαθύς χειμώνας, συνώνυμο της νεκρικής σιγής και νάρκης και από την άλλη το θορυβώδες αποκριάτικο ξεφάντωμα και η ανυπομονησία για τον ερχομό της άνοιξης, υπό τον εκκωφαντικό ήχο των κουδουνιών των κωδωνοφόρων.

Από τη μια η νηστεία και από την άλλη το τσίκνισμα.

Από τη μια το μουτζούρωμα και το αλεύρωμα και από την άλλη το σχολαστικό καθάρισμα των σπιτιών.

Με λίγα λόγια, από τη μια η ζωή και από την άλλη ο θάνατος.

Φτιάχνουμε μαράκες καρδιές από χάρτινα ρολά

Να μια χαρούμενη κατασκευή που αρέσει πολύ στα παιδιά.

Μια μαράκα σε σχήμα καρδιάς.

Φτιάχνεται εύκολα, γρήγορα και με ελάχιστα υλικά που όλοι έχουμε.

Το βασικό υλικό είναι ένα χάρτινο ρολό, από αυτά που εμείς έχουμε μάθει να μην πετάμε ποτέ, αλλά να τα ανακυκλώνουμε φτιάχνοντας ωραία και χρήσιμα πράγματα.

Δείτε τις οδηγίες πιο κάτω.